બોધ કથા

વચન પાલન

Tue, 30 Oct 2007 16:54:10 GMT

આપણે એ જાણીએ જ છીએ કે પાંડવોએ ૧૩ વરસ સુધી વનવાસ ભોગવ્યો. અર્જુને માત્ર વચન ખાતર જ માત્ર એકલા જ વનવાસ ભોગવ્યો હતો કે જેની કથા આ પ્રમાણે છે.

દ્રૌપદીના પાંડવો સાથેના લગ્ન કંઇક અનોખી રીતે થયા હતા પરંતુ ધર્મશાસ્ત્રની દૃષ્ટિએ ન્યાયપુર્ણ પણ હતા. દ્રૌપદી એ એક મહાન પતિવ્રતા છે અને તેના વખાણ ખુદ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના મુખેથી પણ સાંભળવા મળે છે. દ્રૌપદી અને પાંડવોના લગ્નની ધર્મશાસ્ત્રની દૃષ્ટિએ ન્યાયપુર્ણતા નીચેના કારણોથી મુલવી શકાય છે.

૧. કુંતી માતા કે જેઓને ખોટુ શું છે એ જ ખબર નહોતી તેમણે પોતાના સંતાનોને આ લગ્ન માટે સંમતિ આપી.

૨. મહર્ષિ વ્યાસ કે જેઓ ભગવાન વિષ્ણુના એક અવતાર છે તેઓએ આ લગ્ન માટેનો આદેશ આપ્યો.

૩. ભગવાન શિવ દ્રૌપદીના તપથી પ્રસન્ન થઇને દ્રૌપદીને પાંડવો સાથે લગ્ન કરવા માટે આશિષ આપે છે.

૪. પાંડવો દૈહિક રીતે પાંચ હતા પરંતુ તેઓ ઇન્દ્રનો અંશ હોવાથી એક જ હતા.

નારદજી કે જેઓ ભગવાનનું મન કહેવાય છે તેઓએ પાંડવો અને દ્રૌપદીએ સાથે રહેવા માટેના કેટલાક નિયમો ઘડી આપ્યા. કારણકે પાંડવો અને દ્રૌપદી ભલે તેઓ દૈવિક અંશ હતા પરંતુ તેઓ મનુષ્યરૂપે અવતર્યા હોવાથી મનુષ્યધર્મનું પણ પાલન કરવુ જ રહ્યુ. તેમાંનો એક નિયમ એવો હતો કે દ્રૌપદીએ એક વર્ષ એક પાંડવ સાથે રહેવાનું અને જ્યારે દ્રૌપદી એક પાંડવ સાથે હોય ત્યારે બીજા ભાઇઓએ મહેલમાં પ્રવેશ કરવો નહી. આ નિયમનો ભંગ કરવાની સજા રૂપે એક વર્ષનો વનવાસ વેઠવાની સજાનું નક્કી કર્યુ.

દ્રૌપદી અને પાંડવો સુખેથી દિવસો પસાર કરતા હતા. એક દિવસ એક બ્રાહ્મણ દોડતો દોડતો અર્જુન પાસે આવ્યો અને ફરિયાદ કરી કે એક ચોર તેની ગાયો ચોરીને લઇ જાય છે. અર્જુન ચોરને પકડવા માટે તત્પર થયો પરંતુ તેને યાદ આવ્યુ કે તેના ધનુષ્ય અને બાણ યુધિષ્ઠિરના મહેલમાં છે અને યુધિષ્ઠિર અત્યારે દ્રૌપદીની સાથે છે. પ્રથમ તો અર્જુનને ખચકાટ થયો પરંતુ બ્રાહ્મણની આજીજી સાંભળીને પોતે યુધિષ્ઠિરના મહેલમાં જઇને પોતાના ધનુષ્ય અને બાણ લઇને ચોરને પકડવા માટે ગયો. ચોરને પકડી યોગ્ય દંડ આપીને બ્રાહ્મણને ગાયો પાછી આપી. યુધિષ્ઠિરને નિયમભંગની સઘળી હકિકત જણાવી. ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર હકિકત જાણીને અર્જુનને કહ્યુ કે તેને વનવાસની જરૂર નથી. એક ઉમદા કાર્ય માટે તેણે નિયમ તોડ્યો હોવાથી અર્જુન માફીને લાયક છે. પરંતુ અર્જુન વચન પાલનનો આગ્રહી હોવાથી તરત જ વનવાસ માટે રવાના થયો.

વાર્તામાંથી મળતો બોધ

વચન પાલન ખુબ જ મહત્વનું છે. ગમે તેવા કપરા સંજોગોમાં પણ વ્યક્તિએ ક્યારેય વચનભંગ કરવો ન જોઇએ.
અર્જુનને સજાની ખબર હોવા છતાં એક રાજા તરીકેના કર્તવ્યપાલનથી સહેજ પણ ડગ્યો નહી.
આવા લોકો માટે તત્કાલિન પરિસ્થિતિ કપરી બની જાય છે પરંતુ અંતમાં ભલુ તો તેઓનું જ થાય છે.

સંદેશ

જો દરેક વ્યક્તિ વચન પાલનનો આગ્રહી હોય અને હંમેશા સત્ય બોલતો હોય તો સમાજમાંથી ભ્રષ્ટાચાર નિકળી જશે. આ કામ મુશ્કેલ જરૂર છે પરંતુ અશક્ય નથી.
જો દરેક વ્યક્તિ પોતાની ફરજ બજાવતો હોય તો કોઇ પણ સમાજ આસાનીથી અસાધારણ પ્રગતિ કરી શકે છે.
ક્ષણિક જુઠ હંમેશા ક્ષણિક લાભ અપાવે છે જ્યારે ક્ષણિક સત્ય પણ સનાતન હોય છે.

વડિલોને આદર આપો

Tue, 25 Sep 2007 19:01:29 GMT

માર્કંડેય ઋષિનું નામ ખુબ જ જાણીતું છે. તેઓ અલ્પાયુ હોવા છતાં ભગવાન શિવની કૃપાથી તેઓ ચિરાયુ બન્યા હતા. આ માર્કંડેય ઋષિ એ માર્કંડ ઋષિના પુત્ર હતા. માર્કંડ ઋષિ પોતે પણ અલ્પાયુ હતા તેથી જ માર્કંડ ઋષિના પિતાએ તેમના ઊપનયન સંસ્કાર પછી તેમને વડિલોને પગે લાગીને તેમના આશિર્વાદ લેવા માટેનું સુચન કર્યુ હતું.

તેથી તેઓ હંમેશા નાના મોટા દરેક વ્યક્તિને પ્રણામ કરતાં. એકવાર સપ્તર્ષિ તેમના પિતાના ઘરે આવ્યા. મૃકંડ ઋષિએ તેમની ટેવ પ્રમાણે સપ્તર્ષિને પ્રણામ કર્યા અને બદલામાં આશિષ મેળવ્યા. આશિષ હતા "દિર્ઘાયુષ્ય ભવ!" તેઓની જીંદગી ટૂંકી હોવાનું જાણતા તેઓ બંને બ્રહ્મા પાસે ગયા. મૃકંડ ઋષિએ બ્રહ્માને પણ પ્રણામ કર્યા અને બ્રહ્માએ પણ "દિર્ઘાયુષ્ય ભવ!" ના જ આશિષ આપ્યા.

વાર્તામાંથી મળતો બોધ

પોતાના માતાપિતા અને વડિલોનો આદર કરવો એ ભારતીય પરંપરાનું મુળ છે. ભગવાન રામ અને કૃષ્ણ પણ દરેક વડિલોને આદર આપતા હતા અને પોતાનું મસ્તક નમાવતા હતા.
સપ્તર્ષિ હંમેશા સાચુ જ બોલતા હોવાથી તેમનું બોલેલું પણ સત્ય જ થઇ ગયું.
આપણે પણ હંમેશા સત્ય જ બોલવું જોઇએ.

ભગવાન રામચંદ્રની કથા

Wed, 30 Aug 2006 06:00:00 GMT

ભગવાન રામ ખુબ જ મોટા લડવૈયા હતા. તેમણે સઘળા શાસ્ત્રો અને શસ્ત્રોનો અભ્યાસ કર્યો હતો. મહર્ષિ વિશ્વામિત્રે તેમને એવા શસ્ત્રો આપ્યા હતા કે જેને બ્રહ્માંડમાં માત્ર તેમને જ ખબર હતી. વળી અગત્સ્ય ઋષિએ તેમને ઘણી જ શક્તિ આપી હતી. જો આપણે ભગવાન રામની બહાદુરીના પરચા જોઇએ તો
૧) માત્ર એક જ બાણથી તાડકા નામની વિશાળકાય રાક્ષસીને મારી નાખી.
૨) બે સમાંતર બાણથી સુબાહુ અને મારીચ નામના રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો.
૩) ખુબ જ આસાનીથી ભગવાન શિવના ધનુષ્યને ઉપાડ્યુ કે જેને સ્વયંવરના સ્થળ પર લાવવા માટે ૫૦,૦૦૦ લોકોનો સહારો લેવો પડ્યો હતો.
૪) રામે ખર, દુષણ, તેમના ૧૦૦૦ ભાઇ અને તેમના સૈન્યનો માત્ર ૧૪ મિનિટમાં એકલા હાથે નાશ કર્યો હતો.

આટલા શક્તિશાળી હોવા છતાં પણ તેઓએ આ શક્તિનો ઉપયોગ પ્રદર્શન માટે ક્યારેય પણ કર્યો નહોતો. સમુદ્ર પર ગુસ્સે થવાના પ્રસંગ પરથી આ સારી રીતે જાણી શકાય છે. પ્રસંગ કંઇક આવો બન્યો હતો.
રાવણે સીતા માતાને ૩૦ દિવસનો સમય આપ્યો હતો. જો સીતાજી રાવણ સાથે લગ્ન માટે માને નહી તો રાવણ તેમને મારી નાખે. બીજી તરફ ભરતજીએ પણ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે ૧૪ વર્ષના વનવાસ પછી જો રામ પરત નહી આવે તો પોતાની જાતની આહુતી આપશે. ભગવાન રામ અને તેની સેના જ્યારે દક્ષિણ કિનારે પહોંચી ત્યારે લગભગ ૩૦ દિવસ બાકી રખ્યા હતા. આ ૩૦ દિવસોમાં તેમને સમુદ્ર ઓળંગવાનો, રાવણનો નાશ કરવાનો, સીતામાતાને પરત લાવવા અને અયોધ્યા પરત ફરવાનું હતું. આ સમયની ભીડને લીધે લક્ષ્મણે સાગરદેવને રસ્તો આપવા હુકમ આપવા માટે સુચન કર્યુ.

આ સમયે ભગવાન રામ જે રીતે વર્ત્યા તે ઘણુ જ ઉદાહરણીય છે. તેમની પાસે સાગરદેવને અંકુશમાં રાખવાની સત્તા અને શક્તિ હતી પરંતુ તેમણે ૩ દિવસ સુધી સાગરદેવની ઉપાસના કરી તેમને રીઝવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ૩ દિવસ પછી સાગરદેવને તેમની ફરજ યાદ કરાવવા માટે શસ્ત્ર ઉગામ્યુ. તરત જ સાગરદેવ ઉપસ્થિત થયા અને તેમને સાગર પાર કરવા માટેનો ઉપાય બતાવ્યો.

વાર્તામાંથી મળતો બોધ

આપણને જો થોડી પણ સફળતા કે શક્તિ મળે તો આપણે સર્વને દેખાડતા ફરીએ છીએ પરંતુ મહાન લોકો પોતાની શક્તિ હંમેશા પ્રચ્છન્ન રાખે છે.
આપણે હંમેશા વિનયી થવું જોઇએ.

નૈમિષારણ્યની કથા

Wed, 16 Aug 2006 05:00:00 GMT

ગૌરમુખ મહર્ષિ એ ખુબ જ જાણીતા મહર્ષિ છે. તેઓ સેમિકા ઋષિના આજ્ઞાંકિત શિષ્ય હતા. પોતાનો અભ્યાસ પુરો થયા બાદ તેઓએ પોતાના જ્ઞાનને વહેંચવા માટે એક આશ્રમ સ્થાપ્યો. આશ્રમ એકદમ શાંત હતો. જો ગૌરમુખ મહર્ષિના શિષ્યો સમિધ માટે જંગલમાં જાય તો વૃક્ષો લળી લળીને તેમને પોતાની ડાળીઓ આપતા. જો તેમના શિષ્યો મંત્રોચ્ચારમાં ભુલ કરે તો પંખીઓ પોતાના મધુર સ્વરમાં તેમની ભુલ સુધારતા. કળીઓ પણ ભગવાનની પુજામાં ચડી શકે એ માટે આરતી સમયે જ ખીલતી. આ બધુ જ મહર્ષિના તપોબળને કારણે જ શક્ય બન્યુ હતુ.

એક દિવસ રાજા દુર્જય પોતાની સેના લઇને જંગલમાં આવ્યો. ગૌરમુખ મહર્ષિએ રાજાને જોઇને તેની આગતાસ્વાગતા કરી અને રાત રોકાઇ જવા માટે વિનંતી કરી. જ્યારે ભગવાન રામ અને લક્ષ્મણ કોઇ પણ ઋષિના આશ્રમમાં જતા ત્યારે પોતાના આયુધ આશ્રમની બહાર રાખતા અને પછી ઋષિની પરવાનગી માંગતા હતા. જ્યારે દુર્જય પોતાની આખી સેનાને લઇને આવ્યો હતો. ગૌરમુખ ઋષિએ ક્રોધ પર કાબુ મેળવી લીધો હોવાને કારણે તેમણે રાજાની સારી રીતે આગતાસ્વાગતા કરી. ઋષિ પાસે આટલા લોકોને ઉતારો તેમ જ જમવા માટેની વ્યવસ્થા ન હોવાથી તેમણે નદીમાં એક ડુબકી લગાવી શુદ્ધ થઇને ભગવાન વિષ્ણુને યાદ કર્યા. ભગવાન વિષ્ણુ તરત જ દૃશ્યમાન થયા અને તેમને એક મણી આપ્યો. આમણીની સહાય થી ગૌરમુખ મહર્ષિએ એક મોટુ નગર બનાવ્યુ અને જમવા માટેની વ્યવસ્થા પણ કરી.

બીજા દિવસે જ્યારે રાજા અને તેના સૈનિકો જતા હતા ત્યારે મણીએ કરેલું નગર અદ્રશ્ય થઇ ગયુ. દુર્જય આ મણીના પ્રતાપથી ઘણો જ પ્રભાવિત થયો અને પોતાના રાજ્યમાં જઇને એક દુતને એ મણી લેવા માટે મહર્ષિ પાસે મોકલ્યો. મહર્ષિએ "આ મણી અંગત ઊપયોગમાં લેવા માટે નહી પરંતુ લોકો તથા સમાજના ભલા માટે છે." એમ કહીને દુતને પાછો મોકલ્યો. પોતાની આજ્ઞાનો અનાદર થવાથી રાજા કોપાયમાન થયો.

ગૌરમુખ મહર્ષિએ મણિને પ્રાર્થના કરી અને મણિમાંથી એક વિશાળ સૈન્ય બહાર આવ્યુ. તેણે દુર્જયના સૈન્યનો નાશ કર્યો. મણિમાંથી ભગવાન વિષ્ણુનુ ચક્ર પણ બહાર આવ્યુ અને તેણે દુર્જયનો નાશ કર્યો. નિમિષમાત્રમાં જ દુર્જય અને તેના સૈન્યનો નાશ થયો હોવાથી આ જંગલને નૈમિષારણ્ય એવું નામ આપવામાં આવ્યુ.

આ વાર્તામાંથી મળતો બોધ
પોતાની શક્તિનો કદી પણ અહંકાર કરવો જોઇએ નહી.
ભગવાનના સ્મરણ માત્રથી કંઇ પણ થઇ શકે છે.

બે ભાઇની કથા

Mon, 07 Aug 2006 06:00:00 GMT

એક સમયે બે સંતો નદી કિનારે પોતાના આશ્રમમાં રહેતા હતા. બંને ભાઇઓ હતા. એક દિવસ નાનો ભાઇ મોટા ભાઇના આશ્રમે ગયો. મોટા ભાઇ ન હોવાથી તે આંબાના વૃક્ષ નીચે બેસીને મોટા ભાઇની રાહ જોવા લાગ્યો. નાના ભાઇએ આંબા પરથી તેના માલિકને પુછ્યા વિના એક કેરી તોડીને ખાધી. મોટો ભાઇ જ્યારે આશ્રમે આવ્યો ત્યારે તેને ખબર પડી કે પોતાના નાના ભાઇએ તેના માલિકન પુછ્યા વિના કેરી તોડીને ખાધી. મોટા ભાઇએ નાના ભાઇને કહ્યુ "તારે પારકી વસ્તુ કદી પણ લેવી જોઇએ નહી. તને ખબર છે તેના માલિકે આ આંબાને ઉછેરવા માટે કેટલો પરિશ્રમ કરેલો છે? જ્યારે તેનો માલિક તને પરવાનગી આપે ત્યારે જ તારે કેરીને ખાવી જોઇએ."

મોટા ભાઇએ નાના ભાઇને રાજા પાસે જઇ સઘળી હકીકત જણાવી, સજા માંગવા માટે જણાવ્યુ. નાનો ભાઇ મોટા ભાઇની આજ્ઞા પ્રમાણે રાજા પાસે ગયો અને સઘળી હકીકત જણાવી અને રાજાને પોતાને યોગ્ય સજા આપવા માટે અનુરોધ કર્યો.

રાજા સઘળા શાસ્ત્રોનો અભ્યાસી હતો. તેને જવાબ આપ્યો, "હે સંત! તમે સામાન્ય માણસને ગમતી સઘળી સગવડોનો ત્યાગ કરીને માનવોના ઉત્કર્ષ માટે તમે તપ કરો છો. હું આપને કઇ રીતે સજા આપી શકું?". નાના ભાઇએ જવાબ આપ્યો, "હે રાજન! રાજાએ પોતાના કર્તવ્યમાંથી ચલિત થવું જોઇએ નહી અને મને સજા કરવી જ જોઇએ." રાજા નાના ભાઇ સાથે સંમત થયો અને પોતાના સૈનિકોને નાના ભાઇના હાથ કાપી નાખવા માટે હુકમ કર્યો. નાનો ભાઇ સજા પામીને જ્યારે આશ્રમે આવ્યો ત્યારે મોટા ભાઇ ખુબ જ રાજી થયા અને તેને નદીમાં જઇને ડુબકી મારવા કહ્યુ. નાનો ભાઇ તરત જ મોટા ભાઇના શબ્દોને અનુસર્યો પરંતુ જેવો તે પાણીમાંથી બહાર આવ્યો ત્યારે તેના હાથ પાછા આવી ગયા હતા. પોતાના હાથા મોટા ભાઇની શક્તિને કારણે જ પાછા આવ્યા છે તે જાણીને પોતાના ભાઇને કહ્યુ કે જો તેમની પાસે આટલી શક્તિ હતી તો પછી શા કારણે તેને રાજા પાસે મોકલીને સજા અપાવી. પોતે પણ તેને સજા આપી શકતા હતા. મોટા ભાઇએ કહ્યુ "દરેક વ્યક્તિએ પોતાની ફરજ બજાવવી જ જોઇએ. મારી ફરજ સમાજ માટે તપ કરવાની છે, પરંતુ સજા કરવાની નહી. તેથી મને તને સજા કરવાનો કોઇ જ હક નથી"

બોધ

વડીલોને આદર આપવો અને તેમની આજ્ઞા પાળવી એ ભારતીય સંસ્કૃતિના પાયામાં છે. નાના ભાઇએ મોટા ભા ઇનો આદર કર્યો અને તેની દરેક આજ્ઞા પાળતો હતો. મોટો ભાઇ પણ હંમેશા નાના ભા ઇ માટે સુખદ જ ઇચ્છતો હતો પરંતુ ક્યારેય તેની ભુલ પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરતો નહોતો.

અહીં દરેક વ્યક્તિએ પોતાની ફરજ બજાવી છે. સંતો તપ કરતા હતા. રાજા ધર્મનું પોષણ કરતો હતો. નાનો ભા ઇ મોટા ભા ઇની આજ્ઞામાં રહેતો હતો અને મોટો ભા ઇ નાના ભા ઇનું ભલુ ઇચ્છતો હતો.

આજે કે કાલે કર્મનું ફળ ભોગવ્યા વિના છુટકો નથી.

ચોરી કરવી મોટુ પાપ છે.

સંદેશો

અહીં નાના ભા ઇને એક કેરીની ચોરી કરવા માટે હાથ કાપવાની સજા મળી એ ઉપરથી કહી શકાય કે ચોરી કરવી કેટલું મોટું પાપ છે. તો જે વ્યક્તિ સરકારી ધન, મિલકતની ચોરી કરે છે તેના પાપનો ભાર કેટલો હશે? ભગવાન સૌને સદબુદ્ધિ આપે.

રાજા નહુષની વાર્તા

Thu, 20 Jul 2006 06:00:00 GMT

આ વાર્તા રાજા નહુષની છે કે જે આયુનો પુત્ર હતો અને યયાતિનો પિતા હતો. નહુષનો બ્રહ્મર્ષિ વસિષ્ઠ દ્વારા બાળપણમાં ઉછેર થયો હતો. તેને સુખ અને દુઃખથી પર હોવાને લીધે તેને કોઇ પણ જાતનો અહંકાર નહતો. બાળપણમાં દેવતાઓએ તેમના વખાણ કર્યા છતાં પણ તેમને અહંકાર આવ્યો ન હોવાથી તેમનું નામ નહુષ પાડ્યુ. તેમણે સકળ શાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો અને રાજા બની ગયો. તેમના સદગુણોની સુવાસ થોડા જ વખતમાં ચોતરફ પ્રસરવા લાગી. તેમણે ૧૦૦ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા અને તેઓ ઇન્દ્ર બનવા માટે લાયક બન્યા.

એક વખત ઇન્દ્રે વૃત્રાસુરને માર્યો. વૃત્રાસુર અસુર હતો છતા પણ તે બ્રાહ્મણ હતો. તેથી ઇન્દ્રને બ્રહ્મહત્યાનું પાતક લાગ્યુ અને નહુષને ઇન્દ્ર બનવાનો મોકો મળ્યો. નહુષને જ્યાં સુધી ૧૪ લોકના રાજા હોવાનુ માન ન આવ્યુ ત્યાં સુધી તે સારો રહ્યો. અચાનક જ તેમાં અહંકાર આવ્યો. તેને લાગ્યુ કે તે મહાશક્તિશાળી છે અને ક્યારેય પણ ખોટો હોઇ શકે નહી. તેણે શચીદેવી જેવી પતિવ્રતા સ્ત્રીને સંદેશો આપ્યો કે હવેથી તે ઇન્દ્ર બન્યો હોવાથી પોતાની આજ્ઞા પાળે. જે ક્ષણથી તેણે એક પતિવ્રતા સ્ત્રી પર દ્રષ્ટિ નાખી, તે જ ક્ષણથી તેના સદગુણો, પુણ્ય, તપોબળ નાશ પામ્યા અને તેનો અંત નિશ્ચીત બન્યો.

શચીદેવીએ નહુષને કહ્યુ કે તમે તો મહાન રાજન છો. તમને મારા ઘર પર આમંત્રણ છે પરંતુ જો સપ્તર્ષિ તમારી પાલખી ઉપાડે તો જ તમારા મોભાને છાજશે. નહુષે વિચાર્યુ કે શચી જે કહે છે તે સાચુ જ છે. અને તરત જ તેમણે સપ્તર્ષિને પોતાની પાલખી ઉપાડવા માટે આજ્ઞા કરી. સપ્તર્ષિએ પોતાનો અહંકાર અને ક્રોધ પર અંકુશ મેળવી લીધો હોવાથી તેમણે નહુષની પાલખી ઉપાડી. અગત્સ્યમુનીના પગ ધીરે ચાલતા હોવાથી નહુષે તેમને ઝડપથી ચાલવા માટે ગર્વભેરે બોલ્યો. તેથી નહુષેને પાઠ ભણાવવા માટે અગત્સ્યમુનીએ નહુષને સર્પ બનવાનો શ્રાપ આપ્યો. તેથી નહુષનું ઇન્દ્રના સ્થાન પરથી પતન થયુ અને અજગરરૂપે ગાઢ જંગલમાં ગયો.

હજારો વર્ષો સુધી તે પોતાની એક ભુલ માટે પછતાતો રહ્યો. એક વખત પાંડવો વૃષપર્વાના આશ્રમમાં રહેતા હતા. ભીમ જંગલમાં ગયો અને તેણે આ વિશાળકાય સર્પને જોયો અને તેણે સર્પને વિશે જાણકારી મેળવવા માટે પુછ્યુ. નહુષે પોતાની કથા કહી અને ભીમને કહ્યુ કે માત્ર યુધિષ્ઠીર કે જેઓ ક્યારેય પણ ધર્મચ્યુત થયા નથી તે જ તેમને મદદ કરી શકે એમ છે. આ દરમિયાન યુધિષ્ઠીર ભીમને શોધતા શોધતા જંગલમાં આવી ચડે છે. યુધિષ્ઠીર આ અજગરને નહુષ જાણીને તેમને દંડવત પ્રણામ કરીને આશિર્વાદ માંગે છે. તે નહુષના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર આપે છે અને નહુષ પોતાના આ સર્પરુપમાંથી મુક્તિ મેળવે છે અને દિવ્ય -દેહ ધારણ કરીને દિવ્ય વિમાનમાં ઉર્ધ્વલોક તરફ ગતિ કરી.

આ વાર્તામાંથી મળતો બોધ

જ્યાં સુધી નહુષને વિવેક હતો ત્યાં સુધી તેને દરેક માન આપતા હતા. જ્યારે તેના ઉપર અહંકારનો પ્રભાવ પડ્યો ત્યારે તેણે ઘોર પાપ કર્યુ અને તેનું મોટુ ફળ ભોગવવું પડ્યુ.

સત્તા આવવાને કારણે નહુષ જેવો મોટો માણસ પણ અહંકારી બન્યો અને તેનું પતન થયુ. જ્યારે પણ કોઇ વ્યક્તિ સત્તા પર આવે ત્યારે તેણે વધારે ને વધારે નમ્ર બનવું જોઇએ.

યુધિષ્ઠીર પાસેથી શીખ મળે છે કે મોટાને હંમેશા આપણે આદર આપવો જોઇએ.

શાસ્ત્રોના જ્ઞાનથી યુધિષ્ઠીરને પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે સમર્થ થયો. આપણે હંમેશા વ્યવસ્થિત રીતે ભણવું જોઇએ.

પર સ્ત્રીની ઇચ્છા કરવી એ મહાપાપ છે.

ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન શિવનું એકરૂપપણુ

Thu, 13 Jul 2006 05:00:00 GMT

એક દિવસ ભગવાન વિષ્ણુ અને લક્ષ્મીમાતા વિહાર કરતા હતા. લક્ષ્મીમાતાએ પોતાના ભાઇ ઉછૈશ્રવમને જોયો. પોતાના ભાઇને જોઇને લક્ષ્મીમાતાએ ભગવાન વિષ્ણુના અવાજને સાંભળ્યો નહી. ભગવાન વિષ્ણુએ માતાને શ્રાપ આપ્યો કે તેઓ ભુલોકમાં જાય ને જ્યાં સુઘી તેમને પોતાના જેવા શક્તિશાળી પુત્રનો જન્મ ન થાય ત્યાં સુધી તે વૈકુંઠમાં આવી શકશે નહી. ભુલોક પર આવીને માતાને થયુ કે આ વખતે માત્ર ભગવાન શિવ જ તેમની મદદ કરી શકે છે. તેમણે તપ કરીને ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કર્યા. ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા. માતાએ કહ્યુ "તમે અને વિષ્ણુ બંને સરખા છો, પરમાત્મા છો. મને મદદ કરો." ભગવાન શિવે કહ્યુ "હે દેવી! તમે કેમ જાણો છો કે અમે બંને સરખા જ છીએ?" માતાએ કહ્યુ "વિષ્ણુએ મને કહ્યુ હતુ. એક વખત તેઓ ધ્યાનમાં બેઠા હતા ત્યારે મેં તેમને પ્રશ્ન પુછ્યો કે સમુદ્રમંથન વખતે મેં તમને સર્વના કર્તાહર્તા જાણીને હું તમને વરી હતી તો પછી તમે કોનું ધ્યાન ધરો છો?". ભગવાને ઉત્તર આપ્યો "હું ભગવાન શિવનું ધ્યાન ધરુ છુ. હું અને તે બંને સરખા છીએ. સર્વ જ્ઞાની લોકો આ વાત જાણે છે. જો કોઇ મારો ભક્ત હોય અને તે ભગવાન શિવની નિંદા કરતો હોય તો હું તેને નર્કમાં નાખુ છુ."

માતાએ ભગવાન શિવને વિનંતિ કરી કે તેઓ ભગવાન વિષ્ણુને મનાવે અને તેમને બાળક આપે. ભગવાન શિવે ચિત્રરુપને તેના દુત તરીકે ભગવાન વિષ્ણુને મનાવવા માટે મોકલ્યો. ભગવાન વિષ્ણુ ભુલોક પર આવે છે અને માતાને એકવિર નામનો બાળક અર્પે છે.

કથામાંથી મળતો બોધ

ભગવાન શિવ અને ભગવાન વિષ્ણુ બંને એક જ છે.
ઇશ્વરના કોઇ પણ રુપ પ્રત્યે અણગમો ન હોવો જોઇએ.

એક કંજુસની વાર્તા

Sat, 08 Jul 2006 17:22:00 GMT

શીબી ચક્રવર્તીની વાર્તા ઘણી જ પ્રસિદ્ધ છે. તે પોતાના દયા અને દાનના ગુણથી ઘણા જ ખ્યાતનામ છે. તેના રાજ્યમાં નારાયણ નામનો એક કંજુસ રહેતો હતો. નારાયણ દસ કરોડ કમાયો હતો પરંતુ કોઇને એક રાતી પાઇ પણ આપી નહોતી. પડોશી અથવા પશુઓની વાત તો છોડો પરંતુ પોતાની માતાને પણ વ્યવસ્થિત જમવાનું આપતો નહોતો.

એક દિવસ તેણે ફળ લેવાના હતા. તેણે ભાવતાલ કરવાનું શરૂ કર્યુ. ફળની કિંમત વધારે લાગતા તે બાજુના ગામમાં ચાલતો ગયો અને સસ્તી કિંમતે ફળ ખરીદવાનું વિચાર્યુ. જો વેપારી ૧ આનો કહે તો તે ૧/૨ આના જ કહેતો. છેવટે તેણે ખેતરમાં જઇને ચોરી કરવાનું નક્કી કર્યુ કે જેથી મફતમાં ફળ મળી જાય. ખેતરમાં તે ખુબ ચાલ્યો. તે જુવાન નહોતો છતાં પણ મહેનત કરીને વૃક્ષ પર ચડ્યો. મહામહેનતે તેને થોડાક ફળ મળ્યા. લાલચને કારણે તે વૃક્ષ પર ઊંચે ને ઊંચે ચડવા માંડ્યો. અચાનક જ તે લપસી પડ્યો અને એક ડાળીને આધારે લટકી રહ્યો પરંતુ તે ખુબ જ ઊંચાઇએ હતી.

સદનસીબે એક મહાવત ત્યાંથી પસાર થતો હતો. તેણે મદદ માટે બુમ મારી. તે મદદ માટે પોતાની અડધી મિલકત દેવા તૈયાર હતો. મહાવત મિલકતની લાલચને કારણે તેની મદદ કરવા તૈયાર થયો. હાથીને ઊભો રાખીને તે નારાયણને નીચે લાવવા માટે પ્રયત્ન કરતો હતો. આ દરમિયાન હાથીએ તળાવ જોઇને પાણી પીવાનું મન થયુ. હાથી ચાલ્યો ગયો અને મહાવત નારાયણના પગ પકડીને લટકી પડ્યો. મહાવતે નારાયણને કહ્યુ "ભાઇ, હું તમને મારો હાથી આપીશ પરંતુ તમે ડાળી બરોબર પકડી રાખજો.". ત્યાંથી તરત જ એક ઘોડેસવાર પસાર થયો. મહાવતે તેને હાથીની લાલચ આપીને મદદ માટે બોલાવ્યો. ઘોડેસવાર તેમની મદદ કરવા માટે આવ્યો પરંતુ ઘોડાએ પણ હાથીનો માર્ગ અપનાવ્યો.

આ વાર્તામાંથી મળતો બોધ

લાલચ બુરી બલા છે. લાલચને કારણે માણસ વિચારી શકતો નથી અને મુર્ખ રીતે વર્તે છે.

લાલચુ માણસ પોતાને તથા અન્ય લોકોને પણ મુશ્કેલીમાં મુકે છે.

લોકોએ એકબીજાની મદદ પૈસા કે અન્ય બદલાની અપેક્ષા વિના કેવળ પ્રેમને ખાતર કરવી જોઇએ.

બલી રાજાની કથા

Wed, 05 Jul 2006 06:00:00 GMT

બલી રાજા એક મોટો રાજા હતો. જો કે તે દૈત્ય હતો પરંતુ ધર્મના માર્ગમાંથી તે કદી વિચલીત થયો નહોતો. તે ભગવાન વિષ્ણુનો પરમ ભક્ત હતો અને તે ઘણો જ લોકપ્રિય હતો. ધર્મ સાથે હોવાને લીધે તેની શક્તિ અને સત્તા વિસ્તરતા હતા. એક વખત તેણે ઇન્દ્ર સાથે યુધ્ધ કરવાનું નક્કી કર્યુ. આ જાણીને ઇન્દ્રે ભગવાન વિષ્ણુને પોતાને બચાવવા આજીજી કરી. બલી વિષ્ણુનો પરમ ભક્ત હતો અને ધર્મપ્રિય હોવા છતાં તેને સત્તા અને સંપત્તિની લાલસા હતી. વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને અભયદાન આપ્યુ અને પોતે અદિતિ અને કશ્યપ મહર્ષિના ઘરે જન્મ લીધો. આ વામન બલી રાજાને ત્યાં નાના નાના પગલા ભરીને પહોંચ્યા. બલીએ તેમને નમસ્કાર કર્યા અને કહ્યુ "હે વિપ્ર! તમને દાનમાં શું આપુ? તમને હું વસ્ત્ર, ફળ, હાથી, ગાય, ઘોડા, રથ, રત્નો, સોનુ, જમીન, કન્યા આપવા માટે સમર્થ છું"

વામને કહ્યુ "હે મહાનુભાવ બલી! હું તો બ્રહ્મચારી છુ. આ બધી ચીજનું હું શું કરીશ? મને તો માત્ર ત્રણ પગલા જમીન જોઇએ છીએ." બલી રાજા તો ત્રણ પગલા જમીન આપવા તૈયાર થઇ ગયો પરંતુ દૈત્યોના ગુરૂ શુક્રાચાર્યને શંકા પડી કે આ કોઇ સામાન્ય વિપ્ર બાળક નથી. આ તો સ્વયં વિષ્ણુ જ છે. તેમણે બલીને કહ્યુ "હે બલી! આ કોઇ સામાન્ય બાળક નથી પરંતુ ખુદ વિષ્ણુ જ છે. અનિવાર્ય સંજોગોમાં તમે તમારા વચન પાળી ન શકો તેમાં વાંધો નહી." છતાં પણ બલી પોતાના વચનમાંથી ડગ્યા નહી. તેણે જવાબ આપ્યો "અરે! મારા કેવા પુણ્ય કે આજે આખા જગતના સર્જનહારનો હાથ નીચે અને મારો હાથ ઉપર છે. સકળ સૃષ્ટિના પાલનહારને દાન દેવાનો મોકો હુ કોઇ કાળે પણ ચુકવા માંગતો નથી, પછી ભલેને મારે મારું રાજ્ય ગુમાવવું પડે." આ રીતે બોલીને બલીએ ત્રણ પગલા જમીન આપવાનું વચન આપ્યું. તરત જ વામનની મુર્તિ વધવા લાગી.

તેમણે એક પગલામાં આખી પૃથ્વી માપી અને બીજા પગલામાં સ્વર્ગલોક માપ્યો. બલી પાસે ત્રીજુ પગલું ભરવા માટેની જગ્યા જ બચી નહોતી. તેણે વામનને ત્રીજુ પગલું પોતાના શિર પર ભરવા કહયુ. વામને ત્રીજું પગલું બલીના મસ્તક પર મુકીને તેને પાતાળલોકમાં મોકલી દીધો. આ જોઇને બ્રહ્માએ ભગવાન વિષ્ણુને કહ્યુ "હે ભગવન! બલી રાજાએ તેમનું વચન પાળ્યુ. વળી બલી રાજા તમારો ઉત્તમ ભક્ત છે. તો પછી આ લીલા કરવાનો આપનો હેતુ શું?" વિષ્ણુ બોલ્યા, "હે બ્રહ્મા! જેને મારે આશિષ આપવા હોય તેની સંપત્તિ હું હરીને તેની કસોટી કરુ છુ. તેના બુદ્ધિદોષ ટાળીને તેને મોક્ષ અર્પણ કરુ છુ."

વાર્તામાંથી મળતો બોધ

વ્યક્તિએ પોતાને જે કંઇ મળ્યુ છે તેનાથી સંતોષ માનવો જોઇએ.

બલી કોઇ પણ ભોગે પોતાનું વચન નિભાવવા તત્પર હતો. ભગવાનને આ પ્રકારના લોકો ખુબ જ ગમે છે.

અતિથિ સેવાનું અહીં મહત્વ દર્શાવેલ છે.

શુક્રાચાર્ય અને કચની વાર્તા

Sat, 01 Jul 2006 06:00:00 GMT

દેવતા અને દૈત્ય વચ્ચે હંમેશા યુધ્ધ થતું જ રહેતું હોય છે. દૈત્યોના ગુરુ શુક્રાચાર્ય સંજીવની વિદ્યાના જાણકાર હતા. આ વિદ્યા તેમને ભગવાન પાસેથી ઘણા વર્ષોની તપશ્ચર્યાને અંતે પ્રાપ્ત થઇ હતી. આ વિદ્યાનો ઉપયોગ કરીને તેઓ મરેલા દૈત્યોને ફરીથી જીવંત કરતા હતા. જો કે દેવતા આ વિદ્યાથી અજાણ હતા. વળી તેમની પાસે અમૃત પણ નહોતું. દેવતાઓએ તેમના ગુરૂ બૃહસ્પતિને કહ્યુ. બૃહસ્પતિએ તેમના પુત્ર કચને શુક્રાચાર્યના શિષ્ય બનવા કહ્યુ. કચે તરત જ પિતાની આજ્ઞાનો અમલ કર્યો અને શુક્રાચાર્યના આશ્રમમાં આવી પહોંચ્યો.

તેણે શુક્રાચાર્યને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કર્યા અને બોલ્યો "હે ગુરૂદેવ! હું દેવતાના ગુરૂ બૃહસ્પતિનો પુત્ર અને આગ્નીરસ ગોત્રનો છુ. લોકો મને કચના નામે ઓળખે છે. હું અહીં આપના વિદ્યાર્થી તરીકે આવ્યો છુ".

શુક્રાચાર્યે કચને પોતાના શિષ્ય તરીકે રાજીખુશીથી સ્વીકારી લીધો. કચ હંમેશા સૂર્યોદય પહેલા ઊઠી જતો. તે હંમેશા ગુરૂની આજ્ઞામાં જ રહેતો અને ખુબ જ રસપુર્વક વિદ્યાભ્યાસ કરતો. કોઇપણ જાતના વિકારોને તે પોતાના મનમાં પ્રવેશવા દેતો નહીં અને ગુરૂસેવા અને વિદ્યાભ્યાસમાં જ પોતાનું મન પરોવી રાખતો.

શુક્રાચાર્યને દેવયાની નામે એક ખુબ જ સુંદર પુત્રી હતી. તેને કચ પ્રત્યે પ્રેમની લાગણી હતી. તેણે કચને પોતાની લાગણી દર્શાવવા પ્રયત્ન કર્યો પરંતુ કચ હંમેશા પોતાના વિદ્યાભ્યાસમાં જ મશગુલ રહેતો. કચ પોતાના ખંતિલા સ્વભાવને કારણે ગુરૂનો પ્રિય શિષ્ય બની ગયો હતો. દૈત્યોથી આ સહન થતું નહી અને તેઓને કચ પ્રત્યે ખુબ જ ઇર્ષા થતી હતી. વળી તેમને એ ડર પણ રહેતો કે જો કચ સંજીવની વિદ્યા શીખી લેશે તો તેઓને દેવતાઓને હરાવવાનું મુશ્કેલ બનશે.

એક દિવસ કચ ગોપાલકની સેવા માટે વનમાં ગયો. જેવો સૂર્યાસ્ત થયો કે દૈત્યોની શક્તિમાં વધારો થયો. તેઓએ કચ પર હુમલો કર્યો અને તેને મારી નાખ્યો. દેવયાની કચની પ્રતિક્ષા કરતી હતી. તેણે તેના પિતાજીને કહ્યુ "પિતાજી, કચ હંમેશા સૂર્યાસ્ત પહેલા આશ્રમમાં આવી જાય છે. પરંતુ આજે તેને આવતા મોડુ થયું લાગે છે તો તમે જરા તપાસ કરો". શુક્રાચાર્યે પોતાની દિવ્યદૃષ્ટીથી કચ સાથે શું બન્યુ તે જોયુ અને તેને જીવિત કર્યો. દૈત્યોની ઇર્ષા પહેલા કરતા વધી ગઇ અને તેમણે ફરી કચને મારી નાખવા માટે આયોજન કર્યુ. તેમણે કચને મારી નાખ્યો અને તેના શરીરને બાળીને તેની રાખને સુરામાં ભેળવી પોતાના ગુરૂને આપી. શુક્રાચાર્યે સુરાપાન કર્યુ. કચ આશ્રમે આવ્યો ન હોવાથી દેવયાનીએ ફરીથી પોતાના પિતાજીને કચની ભાળ મેળવવા માટે વિનંતી કરી. શુક્રાચાર્ય પોતાએ અજાણતા કરેલી ભુલથી અવાક્ બની ગયા. તેમણે વિચાર્યુ "સુરાપાનથી વ્યક્તિ પોતાની વિવેકશક્તિ ખોઇ બેસે છે અને સારા નરસાનો ભેદ પારખી શકતો નથી."

શુક્રાચાર્યે વિચાર્યુ કે જો પોતે સુરાપાનની અસરમાં ન આવ્યા હોત તો તેઓ પોતાના તપોબળથી કચની રાખને ઓળખી શક્યા હોત. તેથી તેમણે સુરાપાન ન કરવાનો નિયમ ઘડ્યો. તેમણે કચને જીવન આપ્યુ પરંતુ કચ શુક્રાચાર્યની હોજરીમાં જ સુક્ષ્મ સ્વરૂપે રહ્યો. શુક્રાચાર્યે કચને સંજીવની વિદ્યા શિખવી અને તેને પોતાનું પેટ ચીરીને બહાર આવવા માટે કહ્યુ. કચ શુક્રાચાર્યનું પેટ ચીરીને બહાર નિકળ્યો અને સંજીવની વિદ્યાની મદદથી પોતાના ગુરૂને સજીવન કર્યા. વિદ્યાભ્યાસના અંતે કચે ગુરૂની આજ્ઞા માંગી અને જવા માટે તૈયાર થયો. દેવયાનીએ કચને કહ્યુ "તમે રોકાઇ જાઓ અને મને પરણો". કચે કહ્યુ "તુ ગુરૂપુત્રી હોવાને નાતે મારે માટે બહેન સમાન છે". દેવયાની કચ પર ક્રોધિત થઇ અને શાપ આપ્યો "તે મારા પ્રેમનો દ્રોહ કર્યો છે તેથી તારી વિદ્યા તારા કોઇ કામમાં આવશે નહી." કચ જાણતો હતો કે તેની વિદ્યા તેને કોઇ જ કામમાં આવવાની નહોતી પરંતુ તેના સમાજને કામમાં આવવાની હતી. તે ઉદાસ થયા વિના ત્યાંથી રવાના થયો.

આ વાર્તામાંથી મળતો બોધ

વિદ્યાનું મહત્વ અહીં દર્શાવેલ છે.

દેવતા અને દૈત્ય વચ્ચે વૈમનસ્ય હતું છતાં પણ કચે પોતાની ઓળખ છુપાવી નહી. તેને ખબર હતી કે ગુરૂને છેતરવાથી વિદ્યા મેળવી શકાય નહી. શુક્રાચાર્ય પણ કચ કોણ હતો તે જાણવા છતાં તેને શિષ્ય બનાવ્યો કારણ કે પાત્ર વ્યક્તિને હંમેશા શિક્ષા આપવી જ જોઇએ.

ઇર્ષા એ મોટુ દુષણ છે. ઇર્ષાથી ખરા અને ખોટાનો ભેદ પારખી શકાતો નથી.

સુરાપાન (દારૂનું સેવન) એ નાશ નોતરનારૂ છે.