ગમતાનો ગુલાલ

પ્રાર્થના

vijaykumar.shah@gmail.com — Wed, 02 Aug 2006 14:06:00 GMT

પ્રાર્થના

હે પ્રભો !

વિપત્તિમાં મારી રક્ષા કરો, એ મારી પ્રાર્થના નથી,

પણ વિપત્તિમાં હું ભય ન પામું,

એ મારી પ્રાર્થના છે.

દુ:ખ ને સંતાપથી ચિત્ત વ્યથિત થઇ જાય ત્યારે

મને સાંત્વના ન આપો તો ભલે,

પણ દુ:ખ પર હું વિજય મેળવી શકું એવું કરજો.

મને સહાય ન આવી મળે તો કાંઇ નહિ,

પણ મારું બળ તૂટી ન પડે.

સંસારમાં મને નુકસાન થાય,

કેવળ છેતરાવાનું જ મને મળે,

તો મારા અંતરમાં હું તેને મારી હાનિ ન માનું તેવું કરજો.

મને તમે ઉગારો - એવી મારી પ્રાર્થના નથી,

પણ હું તરી શકું એટલું બાહુબળ મને આપજો.

મારો બોજો હળવો કરી મને ભલે હૈયાધારણ ન આપો,

પણ એને હું ઊંચકી જઈ શકું એવું કરજો.

સુખના દિવસોમાં નમ્રભાવે તમારું મુખ હું ઓળખી શકું,

દુ:ખની રાતે, સમગ્ર ધરા જ્યારે પગ તળેથી ખસી જાય

ત્યારે તમે તો છો જ -

એ વાતમાં કદી સંદેહ ન થાય, એવું કરજો.

ઉમાશંકર જોશી

મારી ટુંકી વાર્તાઓ

vijaykumar.shah@gmail.com — Fri, 14 Jul 2006 06:45:00 GMT

બોંબ બ્લાસ્ટ

તે દિવસે અલ્પા અને નિરવ નાનકડા સેતુને લઇને ખુબજ ઝઘડ્યા. આમતો તેમનુ જીવન બે સમાંતર પાટા જેવુ હતુ. ક્યારેય કોઇ વાત પર એક મત નહીં.

નિરવ અને તેનુ કોંપ્યુટર્

જ્યારે ચા પીવાની તલપ લાગે ત્યારે નીચે આવવાનુ અને સેતુને ચા ઉકળે ત્યાં સુધી રમાડવાનો. ગબડાવવાનો અને ટી બ્રેક પતે એટલે પાછો તેના "ક્લીકો"નાં વનમાં એક કલાક ગુમ થઇ જવાનુ. રુપીયાનો ઢગલો થતો પણ અલ્પા હંમેશા કહેતી ઘરેથી કામ કરવાનો મતલબ એવો નહીં કે ચોવિસ કલાક એકનુ એક "ક્લીક્..ક્લીક્" કર્યા કરવાનુ.સેતુ પહેલા હું છુ અને ઘર ગ્રુહસ્થી છે.

નિરવ અલ્પાને કહેતો આ ક્લીક ક્લીક છે તેથી તો રુપીયા ઘરમાં આવે છે અને આ સ્પર્ધાના જમાનામાં જ્યારે તમને કામ મળતુ હોય તો મ્હોં ધોવા જનારાને તકલીફ થતી હોય છે. સેતુનુ બચપણ જતુ રહેશે તુ અને હું ક્યાં જતા રહેવાના છીયે.સહેજ ધંધાને ધીરો પડવા દે.હમણાં તો ટાઇમ જરા પણ બગડવા દેવાય નહીં. અલ્પા તેની બહેનોનાં જીવન જોઇ નિઃસાશા નાખતી અને બબડતી પણ ખરી કે આના કરતા કોઇ બેઠી નોકરીવાળાને પરણી હોત તો એટલુ તો સારુ હોત કે સાંજ પડે વર ઘરે આવે અને સાથે બેસીને ટી.વી. સીરીયલ તો જોવાય...

ડેડ લાઇન ને પહોંચી વળવાની ધમાલમાં તે દિવસે અલ્પાએ સોંપેલ કામ સેતુની દવા લાવવાની તેનાથી રહી ગઇ.આ વાતે વતેસર કર્યુ અને માંદા સેતુને લઇને તે ખુબજ લઢી પછી ખુબજ રડી અને કાંદીવલી તેના પિયર જવા નીકળી ગઇ.

અલ્પાને નિરવ બહુજ ગમતો પણ તેના આગ્રહયુક્ત વલણો નિરવને ત્રાસરુપ થઇ જતા તેથી કહેતો સેતુને મુકીને તારે જ્યાં જવુ હોય ત્યાં જા તેથી આજે અલ્પા સેતુને ધરાર જીદ કરીને લઇ ગ્ઇ.જો કે તેના મનમાં તો એવુ હતુ કે ડેડ લાઇન પતી જાય ત્યાં સુધી સેતુ માંદો રહે તે કેમ ચાલે?

નિરવને અલ્પાની જીદ ગમતી નહોંતી અને ખાસ કરીને કામના સમયે તો બીલકુલ જ નહીં. આજની રડારોળથી તો તે ત્રાસી ગયો હતો અને એમાં પાછુ હાર્ડ ડ્રાઇવ ક્રેશ થયુ તેથી બધોજ ગુસ્સૉ અલ્પા પર ઉતર્યો અને વલવલાટમાં નિઃસાસો નંખાઇ ગયો. ‘સમજતી પણ નથી અને વચ્ચેથી ટળતી પણ નથી.’

કંટાળીને નીચે ચા પીવા ઉતર્યો અને સેતુની યાદ આવી તે તો હતો નહી તેથી ટી.વી. ચાલુ કર્યુ અને તેને ફાળ પડી. બોંબ બ્લાસ્ટ્થી આખુ મુંબઇ ખળભળી ગયુ હતુ અને આ અલ્પુડીને આજે જ કાંદિવલી જવુ હતુ..મન એક વિચિત્ર પ્રકારનાં અવઢવથી ખીન્ન થઇ ગયુ.

સેલ્ફોન પર ફોન કર્યો.. રીંગ વાગ્યા કરતી હતી. મનમાંને મનમાં પોતાની જાતને ખુબજ ભાંડી.અલ્પા તુ સાચ્ચી છે..હું જ રુપીયા પાછળ ઘેલો થયો હતો. પરમાત્માને કેટલીય વખત યાદ કર્યા અને માફી પણ માંગી લીધી. કાંદીવલી ફોન કરીને વાત કરવાની હીંમત કરતો હતો ત્યાં ફોન રણક્યો." નિરવ ટેક્ષી નહોંતી મળી એટલે બચી ગઇ છુ."

અને નિરવ છુટ્ટા મોઢે રડી પડ્યો..અલ્પાને પણ નવાઇ લાગી પણ ત્રણ વરસનાં લગ્નજીવનમાં પહેલી વખત એને સારુ લાગ્યુ કે નિરવ સેતુને એકલાને નહીં તેને પણ ચાહે છે. ટેક્ષી કરીને તે ઘરે પાછી વળી ગઇ.

વિજય શાહ

હ્યુસ્ટન,( ટેક્ષાસ )

યુ એસ એ

Dairy gamta geetoni

vijaykumar.shah@gmail.com — Wed, 12 Jul 2006 13:18:00 GMT

આજે જાગવું છે

આંખમાં ઊંઘ સળવળે છતાં આજે જાગવું છે.

વીતેલી ક્ષણોને જીવંત કરી આજે જાગવું છે.

વાતવાતમાં લડવું, રિસાવું

દૂર જઇ વળી પાછા ફરવું

એ અમથું અમથું ઇતરાવું

વળી છુટ્ટાં પડતાં કરમાવું

તન્હા બેચૈન રાતોની યાદમાં આજે જાગવું છે.

        લાગણીઓનું મનમાં છુપાવું

        ને અંતે આંખોમાંથી છલકવું

        સાંત્વનનું વાળમાં ફરવું

        ને ઉકળાટનું શાંત પડવું

અવ્યક્ત ઉર્મિની વ્યથાની યાદમાં આજે જાગવું છે.

ડો. ભૂમિકા મહેતા

(‘’કવિ’’ સામયિક, જૂન 2005)

મૌનના પરદે રહીને એકલા બળશુ નહી

આજથી એવા મળીશુ કે અલગ પડશુ નહી

આપણા નયને સવારે સૂર્ય થઇ જાગ્યુ મિલન

હૂંફના તડકા સમુ હેમંતમા લાગ્યુ મિલન

સાંજના ભારે નયનમા અસ્ત થઇ જાતુ મિલન

રોજ આવી વેદના લઇ સાંજના ઢળશુ નહી

આજથી...

શીત રાતે હુ અધૂરા ચન્દ્ર મા શોધુ તને

ના અટકતા ઊંઘ કે શમણાય તારી પાંપણે

ઝૂરવુ શુ આંખમા ઉજાગરા લઇ આપણે

આપણી આ લાગણીને આપણે છળશુ નહી

આજથી...

ડો. નીરજ મેહતા

આ સમયની ગીચતા

ઇંતજારીમા ભળે

તો સમયનો સૂર્ય પણ

ખૂબ મોડેથી ઢળે

માત્ર તારુ નામ લઇને

કોઇ અફવા નીકળે

સાંજના આકાશમા

નિતનવા રંગો ભળે

જોઇ તારુ આગમન

સૂર્ય છૂપ્યો વાદળે

રૂપ તારુ જોઇને

ચન્દ્ર પણ ભડકે બળે

સાંભળુ સંગીત હુ

હોઠ ખોલે એ પળે

મૌન એવુ બોલકુ

બન્ધ આંખો સાંભળે

- ડો. નીરજ મેહતા

"સાગર અને શશિ"

આજ, મહારાજ ! જલ ઉપર ઉદય જોઇને
ચંદ્રનો, હ્રદયમાં હર્ષ જામે,

સ્નેહધન, કુસુમવન વિમલ પરિમલ ગહન,
નિજ ગગનમાંહિ ઉત્કર્ષ પામે;
પિતા, કાલના સર્વ સંતાપ સામે !
નવલ રસ ધવલ તવ નેત્ર સામે,
પિતા, કાલના સર્વ સંતાપ સામે !

જલધિજલ ઉપર દામિની દમકતી,
યામિની વ્યોમસ્વમાંહિ સરતી,
કામિની કોકિલા કેલી કૂંજન કરે,
સાગરે ભાસતી ભવ્ય ભરતી;
પિતા, સ્રુષ્ટિ સારી સમુલ્લાસ ધરતી !

તરલ તરણી સમી સરલ તરતી,
પિતા, સ્રુષ્ટિ સારી સમુલ્લાસ ધરતી !
–કાન્ત (મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ)

http://urmi.wordpress.com/tag/%e0%aa%8a%e0%aa%b0%e0%ab%8d%e0%aa%ae%e0%aa%bf%e0%aa%a8%e0%ab%80-%e0%aa%aa%e0%aa%b8%e0%aa%82%e0%aa%a6/

મનનીય ગુજરાતી ગીતો

vijaykumar.shah@gmail.com — Thu, 08 Jun 2006 06:40:00 GMT

તારી આંખનો અફીણી

તારી આંખનો અફીણી, તારા બોલનો બંધાણી
તારા રૂપની પૂનમનો પાગલ એકલો (2)

આજ પીઉં દરશનનું અમૃત, કાલ કસુંબલ કાવો,
તાલ પુરાવે દિલની ધડકન, પ્રીત બજાવે પાવો,
તારી મસ્તીનો મતવાલો આશક એકલો… હે તારા રૂપની….
તારી આંખનો અફીણી….

પાંખોની પરખે પરબડી આંખો જુએ પીયાવો
અદલ બદલ તનમનની મૌસમ ચાતકનો ચકરવો
તારા રંગ નગરનો રસિયો નાગર એકલો…હે તારા રૂપની…
તારી આંખનો અફીણી….

રૂપ જાય આગળથી પાછળ, જાય જુવાની વીતી,
પ્રીતવાવાડી સદા છલકતી, જાય જિંદગી પીતી,
તારા હસમુખડાં ઝીલું છું ઘાયલ એકલો…હે તારા રૂપની…
તારી આંખનો અફીણી….

ઠરી ગયા કામણનાં દીપક, નવાં નૂરનો નાતો,
ઝલક ગઈ મન પામરતાની, નવી આરતી ગાતો.
તારી પાનીને પગરસ્તે ચાલું એકલો… હે તારા રૂપની…
તારી આંખનો અફીણી….

– વેણીભાઈ પુરોહિત

Courtesy: www.Readgujarati.com

ખોટ વર્તાયા કરે

જો અડગ રહેવાનો નિશ્ચય ધરતીના જાયા કરે,
એ પડે તો એનું રક્ષણ એના પડછાયા કરે.

માફ કર નિષ્ક્રિયતા મારાથી એ બનશે નહીં !
જીવતાં મારી જગતને ખોટ વર્તાયા કરે.

એટલું ઉન્નત જીવનનું ધ્યેય હો સંતાપમાં,
વાદળી એકાકી જાણે ચૈત્રમાં છાયા કરે.

વિશ્વસર્જક, ઘાટ અને ઘડતરની આ અવળી ક્રિયા !
તારું સર્જન જિંદગીભર ઠોકરો ખાયાં કરે ?

આપણે હે જીવ ! કાંઠા સમ જવું આઘા ખસી,
કોઈનું ભરતી સમું જો હેત ઊભરાયાં કરે.

જે પૂનમના ચાંદ સમ ચમકે છે તેઓને કહો:
બીજ રૂપે પણ નભે ક્યારેક દેખાયાં કરે !

શાંત એ તોફાન દુનિયાએ કદી જોયું નથી,
આંખડી વરસી રહે ને કોઈ ભીંજાયાં કરે.

આગવી મારી પરાધીનતા ગમી ગઈ છે મને,
કોઈ જિવાડ્યાં કરે, ને આમ જિવાયાં કરે.

જિંદગીનો એ જ સાચો પડધો છે ‘ગની’
હોય ના વ્યક્તિ ને એનું નામ બોલાયાં કરે.

‘ગની’ દહીંવાલા Courtesy: www.Readgujarati.com

શાનદાર
હોઠો હસી રહ્યા છે અને અશ્રુધાર છે;
મારા વિશે આ મારો અનોખો પ્રચાર છે.
અવકાશ જો મળે તો તમે આ વિચારજો,
યૌવનની ભૂલ એક સરસ યાદગાર છે.
ઊજવી શકાય એવા પ્રસંગો નથી રહ્યા,
મૃત્યુને માટે કેવો સરસ આવકાર છે.
બચપણ પછી યુવાની, યુવાની પછી ઉમંગ,
કેવો સરળ ને છાનો તમારો પ્રચાર છે.
વિશ્વાસ હું મૂકું છું બધા માનવી ઉપર,
વર્ષોથી મારો પ્રિય વિષય અંધકાર છે.
પગલાંઓ મારાં મેં જ ભૂંસ્યા કે ભરમ રહે,
વાતાવરણ કહે કે કોઈ આવનાર છે.
ઉપકાર પણ કરીને ઢળી જાય છે સદા,
આંખો ઉપર ખુદાને ખબર શેનો ભાર છે ?
કહેવું પડ્યું ઢળેલાં નયન જોઈને આ ‘સૈફ’
જે પ્યારમાં મળે એ પતન શાનદાર છે.
– સૈફ પાલનપુરી

Courtesy: www.Readgujarati.com

કલાપી ના કાવ્યો

દેખી બુરાઈ ના ડરું હું શી ફિકર છે પાપની ?
ધોવા બુરાઈને બધે ગંગા વહે છે આપની.
ભૂલી જવાતી છો બધી લાખો કિતાબો સામટી:
જોયું ન જોયું છો બને જો એક યાદી આપની!

મુબારક હો તમોને આ તમારા ઈશ્કના રસ્તા;
હમારો રાહ ન્યારો છે, તમોને જે ન ફાવ્યો તે !

કલા છે ભોજ્ય મીઠી ને ભોક્તા વિણ કલા નહીં,
કલાવાન કલા સાથે ભોક્તા વિણ મળે નહીં.
પ્રેમીએ પ્રેમી જાતાં કો બીજાથી પ્રેમ જોડવો,
આવું કાં ન કરે સૌએ પ્રેમી જો કે મળે ખરો?
જોડવી એક જોડીને, બે કો ખંડિત થાય તો
બન્નેનાં એકબીજાથી ઓછાં જેથી બને દુઃખો.
પ્રેમને કારણો સાથે સંબન્ધ કાંઈયે નથી,
કારણ પ્રીતિનું પ્રીતિ : પ્રેમીની લક્ષ્મી તે બધી.
ઝૂરી ઝૂરી મરવામાં સ્નેહ સંતોષ માને,
નહિ કદી રસ શોધે સારસી અન્ય સ્થાને.

દર્દીના દર્દની પીડા વિધિને ય દિસે ખરી,
અરે ! તો દર્દ કાં દે છે, ને દે ઔષધ કાં પછી?

રે રે ! શ્રદ્ધા ગત થઈ પછી કોઈ કાળે ન આવે,
લાગ્યા ઘાને વિસરી શકવા કાંઈ સામર્થ્ય ના છે.

હા ! પસ્તાવો - વિપુલ ઝરણું સ્વર્ગથી ઊતર્યું છે,
પાપી તેમાં ડૂબકી દઈને પુણ્યશાળી બને છે.

ક્યાંયે હશે જો કો ખુદા તો ઈશ્કનો બંદો હશે,
જો ઈશ્કથી જુદો હશે તો ઈશ્કથી હારી જશે !

હતી જ્યાં વસ્લની ખ્વાહિશ, મળ્યું ત્યાં ઝેરનું પ્યાલું !
મગર તે જામને ભરતાં કહે તુજ હાથ શું આવ્યું?

વ્હાલી બાબાં! સહન કરવું એ ય છે એક લ્હાણું !
માણ્યું તેનું સ્મરણ કરવું એ ય છે એક લ્હાણું !

સૌન્દર્યો વેડફી દેતાં ના ના સુંદરતા મળે,
સૌન્દર્યો પામતા પ્હેલાં સૌન્દર્ય બનવું પડે.

http://dhavalshah.com/layastaro/2006/06/blog-post_10.html

જીવનનો માર્ગ - ‘બેફામ’

January 16, 2006 at 8:51 pm · Filed under ગઝલ, બેફામ

સપના રૂપેય આપ ન આવો નજર સુધી;
ઊડી ગઈ છે નીંદ હવે તો સહર સુધી.

મારા હ્રદયને પગ તળે કચડો નહીં તમે,
કે ત્યાંના માર્ગ જાય છે ઈશ્વરના ધર સુધી.

શ્રદ્ધાની હો સુવાસ, પ્રતિક્ષાનો રંગ હો,
એવાં ફૂલો ખીલે છે ફક્ત પાનખર સુધી.

આંખોમાં આવતાં જ એ વરસાદ થઈ ગયાં,
આશાનાં ઝાંઝવાં જે રહ્યા’તાં નજર સુધી.

મૈત્રીનાં વર્તુળોમાં જનારાની ખેર હો,
નીકળી નહીં એ નાવ જે પહોંચી ભંવર સુધી.

ઉપકાર મુજ ઉપર છે જુદાઈની આગનો,
એક તેજ સાંપડ્યું છે તિમિરમાં સહર સુધી.

મંજિલ અમારી ખાકમાં મળતી ગઈ સદા,
ઊઠતા રહ્યા ગુબાર અવિરત સફર સુધી.

‘બેફામ’ તોયે કેટલું થાકી જવું પડ્યું ?
નહિ તો જીવનનો માર્ગ છે ઘરથી કબર સુધી.

-’બેફામ’

બેફામસાહેબની આ ગઝલનો છેલ્લો શેર ગુજરાતીના સૌથી યાદગાર શેરમાં સ્થાન પામે છે. આ સામાન્ય લાગતા શેરમાં એમણે જીવનની સરળ અને સચોટ ફિલસૂફી ભરી દીધી છે.

http://layastaro.com/?p=168

પ્રેરક વાર્તાઓ

vijaykumar.shah@gmail.com — Sun, 28 May 2006 06:22:00 GMT

માનવીનાં મન -

ઈશ્વરે આખી સૃષ્ટિની રચના કરી, અને જે કાંઈ જીવ અને જગત બનાવ્યાં તેમાં જીવંત પ્રાણીઓમાં કેટલીક શક્તિઓ મૂકી, જેને કારણે તે પોતાનો વ્યવહાર ચલાવી શકે. નીચી કોટિના જીવોમાં પોષણ અને વૃદ્ધિની શક્તિ મુખ્ય રહી છે. બેકટેરીયા, એકકોષી જીવો વગેરે સતત વૃદ્ધિ પામ્યા કરે છે અને પોષણ મળે ત્યાં સુધી જીવે છે. વનસ્પતિ તેનાથી ઊંચી કોટિમાં ગણી શકાય. તેનામાં પણ પોષણથી જ જીવન પાંગરે છે, તે પણ વૃદ્ધિ પામવા માટે પ્રકાશ અને પાણી તરફ અંદર-બહાર ગતિશીલ રહે છે. લાગણીનું તંત્ર વનસ્પતિમાં હજુ બહુ જ નીચી કક્ષાનું છે. ત્યાર પછી પ્રાણીઓમાં જંતુઓ, પશુઓ, પક્ષીઓ તેનાથી ઊંચી કોટિનાં ગણી શકાય. તેમનામાં લાગણીતંત્ર વિક્સેલું જણાય છે. તે સુખ અને દુ:ખની લાગણી પ્રગટ કરે છે, અને જીવનની ચાર મૂળભૂત પ્રેરણાઓથી જીવનની ગાડી ગબડાવે છે. ઊંઘ, ભૂખ, ભય અને મૈથુન દ્વારા તે પોતાનું જીવન વ્યતિત કરે છે. પાલતું પ્રાણીઓમાં આ પ્રેરણાઓ ઉપરાંત થોડું વિકસિત લાગણીતંત્ર વધારે સ્પષ્ટ કામ કરતું જોવામાં આવે છે. તેને પ્રતિક્રિયા કરનારું નીચી કક્ષાનું મન કહી શકાય. કૂતરાને કોઈ પથ્થર મારે તો તરત એ પથ્થરને બચકુ ભરવા દોડે છે. અહીં મન પ્રતિક્રિયા જ કરે છે; પરંતુ નિર્ણય કરતું નથી કે ‘પથ્થર કોણે માર્યો ?’

પણ મનુષ્યમાં મન ખૂબ જ વિકસિત દશામાં રહેલું છે, તેથી ‘મનવાળો’ એ ‘માનવ’ કહેવાય છે. મનુષ્યમાં રહેલ આ મન માનવીને પૂરી સ્વતંત્રતા આપે છે. આ સ્વતંત્રતાનો તે પોતાના ભલામાં ઉપયોગ કરે કે બૂરામાં તેના ઉપર તેના જીવનનો આધાર રહેલો છે. આ સ્વતંત્રતા જ તેની બેડી બની ગઈ છે. તેથી જ જ્યારે પોતાની પાસે શ્રેય અને પ્રેય આવે છે ત્યારે, શ્રેયને પડતું મૂકીને ઘણીવાર પ્રેય તરફ દોરાઈ જઈને, પોતાનો વિનાશ નોતરે છે. મનમાં ઉત્પન્ન થતી આ પ્રેય (પ્રિય) ઈચ્છાઓ બધી જ અમલમાં મૂકાય તો સમાજ તૂટી પડે અને સ્વછંદી બની જતાં તેમાં કલેશ-ઝઘડા-અશાંતિ વ્યાપી જાય. તેથી કેટલાક સામજિક, ધાર્મિક અને નૈતિક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે.

વહેલા ઊઠી, સ્વચ્છ બની, પ્રાર્થના કરવા માટે ધર્મના જે નિયમો ઘડાયેલા છે તે શ્રેય છે. પણ દેખીતી રીતે તો નિરાંતે મોડા મોડા ઊઠવાનું, નિરાંતે બપોર સુધી નાહવાનું અને પ્રાર્થના ન કરવાનું પ્રિય-પ્રેય લાગે છે. પરિણામે તબિયત બગડે છે. શ્રેયનો નિશ્ચય મન કરી શકે તે માટે મનને સમજવા માટે આપણે અહીં પ્રયત્ન કરીશું. તે માટે એક દષ્ટાંત લઈએ.

એક પ્રખ્યાત વૈદરાજ ના જીવનમાં બનેલી આ ઘટના છે. તેઓ એક સાંજે એક વૃદ્ધ પુરુષને જોવા ગયા. નાડી અને અન્ય લક્ષણો જોતાં લાગ્યું કે તે માંડ અડતાલીસ કલાક કાઢશે. હાંફ પણ ખૂબ ચડતી હતી. તાત્કાલિક રાહત માટે હવા અને માંદગીનો અહેવાલ તેને રાત્રે જ મોકલી આપવાનું કહી ઘેર આવવા નીકળ્યા.

એક ધનિકનો યુવાન પુત્ર માંદો હતો. રોજ તેને ત્યાંથી તેની દવા લઈ જતા હતા. તેમને થયું : ‘ઘર રસ્તામાં આવે છે તો તેને પણ જોઈ આવું તો સારું.’ તેઓ તેને જોવા ગયા. તેની નાડી વગેરે જોઈ. તે ધનિક પુત્ર થોડો વહેમી હતો. વૈદરાજને તેણે કેટલાય સવાલ પૂછ્યા. વૈદરાજે ટૂંકમાં તેને જણાવ્યું કે, ‘તમારી માંદગીનો પૂરો અહેવાલ અને દવા હું હમણાં જ મોકલું છું, તેથી તમારે હવે પ્રશ્ન પૂછવાપણું નહિ રહે. હિંમત રાખજો, સૌ સારા વાનાં થઈ જશે.’

રાત્રે તેણે બન્ને સ્થળે, પોતાના માણસ સાથે દવા અને રિપોર્ટ મોકલી આપ્યાં. યુવક માટે દવા સાથે લખ્યું હતું : ‘જીવનનો વહેલોમોડો અંત આવે જ છે. મૃત્યુ નિશ્ચિત વસ્તુ છે, માટે તેનો ભય રાખવો નહિ અને પ્રભુભજન કરવું. હવે તમારા જીવનના ગણતરીના કલાકો જ બાકી છે, તો સત્કાર્ય કરી લેશો. સાથે મોકલેલી દવાથી તાત્કાલિક સત્કાર્ય કરી શકો ને તમારી મિલકતની વ્યવસ્થા કરી શકો તેટલી તાકાત આવી જશે.’

યુવાને આ રિપોર્ટ વાંચ્યો અને તના હાંજા ગગડી ગયા. વહેલી સવારે તેને માટે વૈદરાજને તેડવા માણસ આવ્યો. વૈદરાજે જણાવ્યું : ‘મોટા માણસ છે એટલે બોલાવે તે તેમને પોષાય, પણ ખરેખર હવે મારે ત્યાં આવવું જરૂરી નથી. હું મારાં પૂજાપાઠ, નિત્યકર્મ પતાવી નિરાંતે આવી જઈશ. મારી દવાથી આરામ થઈ જ જશે.’ વૈદરાજે આવવાનું જરૂરી ન માન્યું એટલે યુવાનને મૃત્યુની ખાતરી થઈ ગઈ અને તે એકદમ મૂંઝાઈ કલ્પાંત કરવા લાગ્યો. તેનાં માતાપિતા બીજા શહેરમાં હતા, ત્યાંથી બોલાવવા તાર થયા. વૈદરાજ છેવટે તેને જોવા માટે બે પહોર દિવસ ચડી ગયો ત્યારે પહોંચ્યા. યુવાનની ગંભીર હાલત જોઈ. ગઈ સાંજે તો તેને ઠીક હતું અને આમ કેમ થયું ? વૈદરાજ સામે જોઈ યુવાન ક્ષીણ અવાજે બોલ્યો : ‘ગઈ રાતથી ઊંઘી શક્યો નથી. મૃત્યુ સતાવે છે. મારી બધી મિલકત લઈ લો, પણ બેઠો કરો. મારે મરવું નથી.’ તે રડવા લાગ્યો. રડતાં રડતાં હાંફ ચડી ગઈ.

વૈદરાજ બોલ્યા : ‘કોણે કીધું કે તમે મરી જવાના છો ? તમારી તબિયત તો ખૂબ જ સારી છે. તેથી તો મેં માત્ર તમને સાંત્વના રહે એટલે શક્તિની દવા મોકલી છે. તમને તો દવા ન આપું તો પણ ચાલે તેમ હતું.’
યુવાન દયામણું હસી બોલ્યો : ‘વૈદરાજ, આપ મને ખોટું આશ્વાસન શા માટે આપો છો ? ગઈ રાત્રે તો આપે અહેવાલમાં મારા મૃત્યુની સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી.’

વૈદરાજ તાજ્જુબ થયા. તેમણે એ અહેવાલ જોવા માગ્યો.
પછી ખૂબ હસ્યા. તેમણે કહ્યું, ‘ગઈ રાત્રે એક વૃદ્ધને જોવા ગયો હતો. તે પાકું પાન હોઈ, તેમજ તેમની ગંભીર હાલત હોઈ, તેમને મેં ઉત્તેજક દવા મોકલી હતી અને પ્રભુનામમાં તેનો અંતકાળ જાય એટલે ચેતવણી લખી મોકલી હતી. ભૂલથી મારો માણસ તે રિપોર્ટ અને દવા, એને બદલે તમોને આપી ગયો છે; બાકી તમોને તો ખરેખર કાંઈ જ નથી. આવી ભૂલ ન થાય તેવી વધુ દરકાર મારે રાખવી જોઈતી હતી.’

‘શું કહો છો ?’ કહેતોક એ યુવાન બેઠો થઈ ગયો. જેને થોડીવાર પહેલાં પડખું ફરવામાં પણ કષ્ટ પડતું હતું અને પત્નીની મદદથી તે પડખું પણ માંડ માંડ ફરી શકતો, તેવી હાલતવાળો તે યુવાન કોઈની પણ મદદ વિના એકદમ બેઠો થઈ ગયો.

વૈદરાજ બોલ્યા : ‘સાવ સાચું કહું છું. જુઓ, એ વાત સાંભળતા જ તમે કેવા બેઠા થઈ ગયા ! તમારા શરીરમાં કંઈ ખામી નથી. એક નાના ભ્રમમાં તમે તમારું શરીર કેવું ભાંગી નાખ્યું હતું ! તે તમારા મનનું જ કારણ હતું. મનથી તમે મૃત્યુને નજીક જોયું એટલે તમારા શરીરમાંથી કૌવત ચાલી ગયું. નિદ્રા ન આવી, અને આવી હાલત રહી હોત તો ખરેખર કદાચ થોડા સમયમાં તમારી સ્થિતિ ખૂબ જ વણસી જાત. ભલા માણસ, હવે આ ઘટના ઉપરથી બોધપાઠ લઈને મનને મજબૂત બનાવો, વહેમ છોડો ને મૃત્યુને સદા નજર સામે રાખી પ્રભુપરાયણ રહો.’

આ સાંભળીને યુવાન ખૂબ જ આનંદમાં આવી ગયો. તે વૈદ્યને પગે લાગ્યો : ‘વૈદરાજ, મને જોવા આવવા અને દવા આપવા માટે તમોને હવે ઘરમાં કદી બોલાવવા નહિ પડે. અહા, મારે હાથે જ મેં મારી સ્થિતિ બગાડી હતી. પણ વૈદ્યરાજ, પેલા વૃદ્ધજનને મારી સ્થિતિનો અહેવાલ મળ્યો છે, તેનું શું થયું હશે ? ચાલો, હું તમારી સાથે તેમને જોવા આવું.’ હવે તે ચાલીને બહાર નીકળવા પણ શક્તિમાન થઈ ગયો હતો !

બન્ને જણ પેલા વૃદ્ધજનને મળવા ગયા. તેની પથારી પહેલે માળે હતી. પણ વૈદ્યરાજ ઘરે પહોંચ્યા તો તેણે જોયું કે તે વૃદ્ધ પુરુષ નીચે રસોડામાં આવીને રોટલોને દૂધ જમતા હતા. એકદમ તે ઊભા થયા અને બોલી ઊઠ્યા, ‘વૈદ્યરાજ, ભલુ થજો તમારું. તમારી દવા પણ ખૂબ જ સારી અને તમારો અહેવાલ વાંચ્યો ત્યારે જ મને ખબર પડી કે હું નાહક સેવાચાકરી લઈ રહ્યો છું. મારામાં જરાય રોગ નથી અને ફક્ત નબળાઈ જ છે. એ વાત જો રૂબરૂ કહી હોત તો હરકત નહોતી. બે માસ હું મૂર્ખામીમાં ખાટલે પડી રહ્યો અને અનેક વૈદ્ય-ડૉકટરોને બતાવી નાહક ખુવાર થયો. અનુભવી તે અનુભવી. જો તમોને જ પહેલાં મળ્યો હોત તો આવી તકલીફમાં ન મુકાત. બેસો, બેસો, જલપાન કરો.’

પેલો યુવાન કશુંક કહેવા જતો હતો, તેને રોકીને વૈદ્યરાજ બોલ્યા, ‘જુઓ, આ વૃદ્ધ છે એમ કોઈ કહે ? યુવાનને પણ શરમાવે તેવા છે ને ?’ પછી વૃદ્ધજનને સંબોધી કહ્યું : ‘અમોને ઉતાવળ છે. તમે નિરાંતે જમો અને સાંજે ફરી દવા મંગાવી લેજો.’

ત્યાર પછી તે વૃદ્ધ માણસ લગભગ ત્રણેક માસ જીવ્યા. એક પ્રખ્યાત વૈદ્યના જીવનમાં બનેલી આ સાચી હકીકત છે. આ બનાવ ઉપરથી ખાતરી થાય છે કે આ શરીરની સ્થિતિ મન પર આધારિત છે. જેમ એક સ્ટીલના ગ્લાસમાં બરફ રાખીએ તો ગ્લાસની બહાર પાણીની વરાળ જામી જાય છે, તેવી રીતે મનુષ્યના મનની આસપાસ તેનું શરીર બંધાયું છે. પુષ્કર ગોકાણી

http://rdgujarati.wordpress.com/2006/06/14/maanvi-naamaan/

ચાર સ્ત્રી અને ચાર પુરુષ

એક મનુષ્ય જંગલમાંથી પસાર થતો હતો. એને રસ્તામાં ચાર સ્ત્રીઓ મળી.

પહેલી સ્ત્રીને એણે પૂછ્યું :
‘બહેન, તારું નામ શું ?’
એણે કહ્યું : ‘બુદ્ધિ’
‘ક્યાં રહે છે ?’
‘મનુષ્યના મગજમાં’
બીજી સ્ત્રીની સામે જોઈને એણે પૂછયું :
‘બહેન, તારું નામ શું ?’
‘લજ્જા’
‘અચ્છા, તું ક્યાં રહે છે ?’
‘આંખોમાં’
ત્રીજી સ્ત્રીની તરફ વળીને એણે પૂછયું :
‘શું છે તારું નામ ?’
‘હિંમત’
‘બહેન, તું ક્યાં રહે છે ?’

‘હ્રદયમાં’
ચોથી સ્ત્રીને પૂછયું :
‘બોલ, તારું નામ શું ?’
‘તંદુરસ્તી’
‘તું ક્યાં રહે છે ?’
‘પેટમાં’

આ બધા ઉત્તરો સાંભળીને પ્રસન્ન મને તે આગળ ચાલ્યો. એટલામાં એને ચાર પુરુષો મળ્યા. એમાંથી એકને બોલાવીને પૂછયું :
‘ભાઈ, તારું નામ શું ?’
‘ક્રોધ’
‘તારું રહેવાનું ?’
‘મગજમાં’
‘પણ મગજમાં તો બુદ્ધિ રહે છે, તું કઈ રીતે રહી શકે ?’
‘જ્યારે હું આવું છું ત્યારે બુદ્ધિ ત્યાંથી વિદાય લેતી હોય છે.’
બીજા પુરુષ તરફ ફરીને એણે સવાલ કર્યો :
‘તારું શું નામ ?’
‘લોભ’
‘તારું રહેવાનું ક્યાં ?’
‘આંખોમાં’
‘પણ ભાઈ, આંખોમાં તો લજ્જા રહે છે. તું કેમ રહી શકે ?
‘વાત એમ છે કે જ્યારે હું આવું છું ત્યારે લજ્જા ત્યાંથી ભાગી જાય છે.’
ત્રીજા પુરુષને પૂછયું :
‘તારું નામ શું ?’
‘ભય’
‘તું ક્યાં રહે છે ?’
‘હ્રદયમાં’
‘અરે, હ્રદયમાં તો હિંમત રહે છે. તું કેવી રીતે વસી શકે ?’
‘જ્યારે હું આવું છું ત્યારે હિંમત ત્યાંથી રવાના થાય છે.’
ચોથા પુરુષને સવાલ કર્યો.
‘તારું નામ શું ?’
’રોગ’
‘તું ક્યાં રહે છે?’
’પેટમાં’
‘અરે, પેટમાં તો તંદુરસ્તી રહે છે, તું કેવી રીતે રહી શકે ?’
‘હું આવું છું ત્યારે તંદુરસ્તી ત્યાંથી ચાલી જાય છે.’
આ ચાર સ્ત્રીઓના પ્રતીકમાં ગુણ દર્શાવ્યા છે અને ચાર પુરુષોના પ્રતીકમાં દોષ દર્શાવ્યા છે. જ્યારે જીવનમાં દોષનો પ્રવેશ થાય છે ત્યારે એના પ્રતિપક્ષી ગુણો નાશ પામે છે.

- મુનિ રાકેશકુમાર

[ અનુવાદ: મધુમહેન મહેતા. | સંકલન : ડૉ. જયંત મહેતા અને ગુણવંત બરવાળિયા ] http://www.readgujarati.com/SahityaMaster.asp

કર વિચાર તો પામ

      કોઈ પણ આચારને પહેલાં વિચારના બુગદામાંથી પસાર થવું પડે છે. વિચાર વિના આચાર શક્ય નથી. આચારની કાચી સામગ્રી વિચાર છે. જો વિચારનું વણાટ કાચું હશે તો આચારનું પોત પણ પાંખું જ રહેવાનું.
      મૂલ્યવાન આચાર છે એ ખરું પણ એ મુલ્ય વિચારાધીન છે. તમે જેવું વિચારશો એવા બનશો. આ પ્રક્રિયા નરી આંખે દેખાય તેવી હોય છે. સારા બનવા માટે પહેલાં તો સારું વિચારવું જરૂરી છે. ખરાબ વિચારીને કોઈ પણ માણસ સારો ના બની શકે.
      આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન પણ એ કબુલ કરે છે કે વિચારોની અસર શરીર પર પડતી હોય છે. વિચાર દવા બની શકે છે અને વિચાર આંતરિક દવ પણ બની શકે છે. વિચારનું પણ વિજ્ઞાન છે અને એ જાણવું જરૂરી છે.
      અમેરિકાના કેટલાક વૈજ્ઞાનિકોએ એક પ્રયોગ કર્યો. એમણે ફાંસીની સજા પામેલા એક ગુનેગારને સરકાર પાસેથી માગી લીધો. એની હાજરીમાં એક ઝેરી નાગ લાવવામાં આવ્યો અને એને કહ્યું : ‘તને કાતિલ નાગ કરડાવીને મારી નાખવામાં આવશે.’ કેદીની આંખે ચુસ્ત પાટા બાંધવામાં આવ્યા અને પછી એના પગે સોય મારવામાં આવી. કેદી તુરત જ મૃત્યુ પામ્યો. એના શબનું પોસ્ટમોર્ટમ કરવામાં આવ્યું તો હ્રદયમાંથી ઝેર નીકળ્યું.
      વિચાર એક પદાર્થ છે. એની રાસાયણિક પ્રક્રિયા શરીર પર થાય છે. ઉપરના કિસ્સામાં કેદીને ખરેખર સાપ કરડાવવામાં આવ્યો નહોતો, છતાં સોયના ચટકાથી એણે માની લીધું કે સર્પે ડંખ દીધો. આ સર્પના વિચારથી તે મૃત્યુ પામ્યો.
      ધૌમ્ય મુનિનો એક શિષ્ય એકવાર દારૂની લતે ચડી ગયો. પછી એ પસ્તાવા લાગ્યો. એણે ધૌમ્ય મુનિ પાસે આવી આજીજી કરતાં કહ્યું : ‘ગુરુદેવ, મને આ વ્યસનમાંથી બચાવો.’
      ‘એ મારું ગજું નહીં.’
      ‘આપ સિવાય મને કોણ બચાવી શકે?’
      ‘તું પોતે જ તારી જાતને બચાવી શકે.’
      ‘એ કેવી રીતે?’
      ‘જે રીતે વિચારથી તારું પતન થયું છે. એ રીતે જ હવે વિચારો વડે જ તારા અભ્યુદય માટે પ્રયત્ન કર.’
      વિચાર બદલાતાં આચાર બદલાવા માંડે છે. જીવનનો પાયો વિચાર છે. મહાત્મા ગાંધીજીના અધ્યાત્મ ગુરુ અને પ્રબળ આત્મા શ્રીમદ્ રાજચંદ્રે સકલ શાસ્ત્રનો મર્મ એક જ પંક્તિમાં કહ્યો છે. પંક્તિ છે:
      ‘શુદ્ધ, બુદ્ધ, ચૈતન્ય, ધન, સ્વયં જ્યોતિ સુખધામ,
      બીજું કહીએ કેટલું, કર વિચાર તો પામ.’
      આ પંક્તિમાં પણ વિચાર પર ભાર મુકાયો છે. પ્રભુને પામવા અને ગુમાવવામાં સૌથી મોટો ફાળો વિચારનો છે. – ધૂની માંડલિયા

Courtesy: www.Readgujarati.com

નિષ્ફળતાઓ : જગતના મહાન સફળ પુરુષની

હકીકતે જોવા જાઓ તો સફળ અને નિષ્ફળ વ્યક્તિના સંજોગોમાં ઝાઝો ફેર હોતો નથી. જે મુશ્કેલીઓ, અડચણો, વિટંબણાઓ, સમસ્યાઓ, તકલીફો નિષ્ફળ માણસને નડતરરૂપ હોય છે તે જ સફળ માણસને પણ હોય છે. કુદરત સફળ માણસ માટે એક પ્રકારના સંજોગોનું નિર્માણ કરે છે, તો નિષ્ફળ વ્યક્તિ માટે અન્ય પ્રકારનું – એવું કશું જ હોતું નથી. કદાચ દરેકની પરિસ્થિતિની વિકટતાનું પ્રમાણ ઓછુંવધતું હોઈ શકે, પરંતુ તેથી એવું નથી કે સફળ વ્યક્તિને માટે હળવી વિકટ પરિસ્થિતિ જ હોય અને નિષ્ફળ વ્યક્તિ માટે ભયંકર વિકટ – એકની એક પરિસ્થિતિને સફળ માણસ એક રીતે નિહાળે છે તો નિષ્ફળ માણસ તેને બીજી રીતે. તદ્દન સામાન્ય માણસ એકવાર પડી જાય તો તે પડેલો રહે છે ઊભો થતો જ નથી. તેનામાં થોડીક મહત્વાકાંક્ષા હશે તો તે શરૂઆતમાં ત્રણચાર વાર પડી જશે અને ત્રણચાર વાર ઊભો થશે. વળી, પ્રત્યેક વાર ઊભો થઈને કદાચ ડગલું આગળ માંડશે, પણ તેમ છતાં તેની મહાત્વાકાંક્ષાને અતૂટપણે વળગી રહેવાની વૃત્તિને અભાવે તે જો પાંચમીવાર પડી જશે તો તે ઊભો થશે ખરો પરંતુ તે પછી પોતાના પગલાં ઊંધી દિશા તરફ માંડશે અને મન મનાવશે ‘મેં તો પૂરતા પ્રયત્નો કર્યા છે, પણ નસીબ યારી આપે તેવું લાગતું નથી એટલે હવે સફળતાની દિશામાં ફાંફાં મારવા જેવું નથી.’ એનાથી ઉલટું, મહત્વાકાંક્ષી વ્યક્તિ સફળ નીવડે છે કારણકે પોતે જેટલીવાર પડે છે તેટલીવાર ઊભો થતો રહે છે અને સફળતાની દિશા તરફ પોતાનાં ડગ માંડતો જ રહે છે.

અમેરિકાના કર્મયોગી રાજપુરુષ અબ્રાહમ લિંકન – આજ દિન સુધી જગતે જોયેલા મુઠ્ઠીભર મહાપુરુષોમાંના એક છે. તેઓ અમેરિકાના પ્રમુખ થયા, પરંતુ એ સ્થાને પહોંચતાં એમને કેટલીયે નિષ્ફળતાઓ જોઈ હતી. કેટકેટલા ફટકા પડ્યા હતા. તેઓ પુખ્ત બન્યાં તે પછીનાં ત્રીસ વરસની એમના જીવનની તવારિખ કંઈક કંઈક આ પ્રમાણે હતી :

ધંધામાં નિષ્ફળ – 1831, ધારાસભાની ચૂંટણીમાં હાર – 1832, ફરીથી ધંધામાં નિષ્ફાળતા – 1833, ધારાસભામાં ચૂંટાયા – 1834, પત્નીનું અવસાન – 1835, પત્નીના અવસાનથી સખત આઘાતની મગજ પર અસર – 1836, સ્પીકરની ચુંટણીમાં હાર – 1838, ઈલેકટર તરીકે હાર – 1840, ‘લૅંન્ડ ઓફિસર’ તરીકે હાર – 1843, કૉંગ્રેસની ચુંટણીમાં હાર – 1843, કોંગ્રેસની ચુંટણીમાં જીત – 1846, કોંગ્રેસની ચુંટણીમાં હાર – 1848, સેનેટની ચુંટણીમાં હાર – 1855, અમેરિકાના ઉપ-પ્રમુખની ચુંટણીમાં હાર – 1856, સેનેટમાં હાર – 1858, અમેરિકાનાં પ્રમુખ તરીકે ચુંટણીમાં જીત (પ્રેસીડેન્ટ) – 1860.

આમ છતાં અબ્રાહિમ લિંકને પોતાની હારને હાર તરીકે સ્વીકારી નહોતી. ખરેખર જોવા જાઓ તો હાર એ તો માણસના મનની સ્થિતિ જ સૂચવે છે. માણસ પોતે પોતાના મનમાં જો હાર માની લે તો એ સૌથી મોટી હાર છે પરંતુ તેને ‘એક વધુ પ્રયત્ન’ તરીકે સ્વીકારે તો એ હાર, ‘હાર’ રહેતી નથી….. અને કોણ કહી શકે કે દરેક માણસે જીવનની એકએક લડાઈ જીતવી જ જોઈએ? પોતે જે કંઈ કરે તેમાં એ સફળ જ નીવડવો જોઈએ? માણસનું પોતાનું મન માંહેનું ‘અહં’ એવું કહે છે; એથી બીજું કોઈ જ નહિ. પણ એવી હાર વખતોવખત આવતી રહે એમાં ખોટું પણ શું છે? એને લીધે આપણા અભિમાન પર અંકુશ રહે છે; તે જાતને છકી જતાં અટકાવે છે. – રાકેશ ચાવડા

Courtesy: www.Readgujarati.com

સુખ એટલે......

સુખ જેવું કંઇ નથી જગમાં, જે કંઇ છે તે આજ છે
સુખ એ તો અમારા દુ:ખનો બદલાયેલો મિજાજ છે.

આ પંક્તિઓ વાંચતા જ સુખની સાદી વ્યાખ્યા શોધવાની મથામણ શરૂં થઈ. દુ:ખી માણસોના સુખનો અને સુખી માણસોના દુ:ખનો અભ્યાસ કરતાં જે વ્યાખ્યા જડી આવી તે આમ છે. જમ્ય હોઇએ તે સમયસર પચી જાય અને પથારીમાં પડતાં જ ઉંઘ આવી જાય તે સુખની નિશાની.

ખોરાક્ની સત્વશીલતાને અને પાચનને જેમ સીધો સંબંધ છે તેવી જ રીતે ખોરાકની તમારી થાળી સુધીની યાત્રાને પણ સીધો સંબંધ છે. આપણે ત્યાં " હરામનો પૈસો" તેવો શબ્દ વારંવાર સંભળાય છે પણ જે ભોજનની તૈયારીમાં આંસુ વપરાયા હોય તેને "હરામનો ખોરાક" ગણવાનો આપણે ત્યાં રિવાજ નથી. રોજી-રોટીની તલાશમાં આવેલો રેસ્ટોરન્ટનો કૂક મનોમન તો દુર દેશાવરમાં રહેતાં પોતાના પરિવાર માટે ઝૂરતો હોય છે. માટે જ તેણે બનાવેલાં ખોરાકમાં સ્વાદની બોલબાલા હોય પણ સત્વ ગેરહાજર હોય તેવું બનતું હોય છે. આ વાત સાસરે મન મારીને જીવતી સ્ત્રીના હાથથી બનેલી રસોઇને પણ એટલી જ લાગું પડે છે. કોઇ વાનગીમાં જ્યાં સુધી ઉમળકાનું રસાયણ ન ભળે ત્યાં સુધી તેમાં સ્વાદ,સત્વ અને માધુર્યનો સમન્વય રચાતો નથી.

ક્યાંક વાંચ્યાનુ યાદ આવે છે કે આ સમાજ બે વર્ગમાં વહેંચાયેલો છે: એક વર્ગ એવો કે જેને શું કરીએ તો ભુખ લાગે તેની ચિંતા સતાવે છે. અખાડાંઓ, જીમ ક્લબ અને જોગીંગ પાર્ક આ વર્ગ માટે સર્જાયા છે. જ્યારે બીજો વર્ગ એવો છે જેને ભુખ લાગી છે તો શું કરવુ તેની ચિંતા સતાવે છે. જે સમાજમાં આ બીજા પ્રકારના વર્ગની સંખ્યા વધારે હોય તે સમાજની તંદુરસ્તી માટે હંમેશા શંકા રહે છે.

ઉંઘ એ માણસની આહાર પછીની બીજી પ્રાથમિક જરૂરિયાત તો છે જ પણ સાથે સાથે સુખીપણાની પારાશીશી પણ છે. ઓશીકું એ આપણી ઉંઘને નજરે જોનાર એક માત્ર સાક્ષી છે. ઘસઘસાટ ઉંઘ એ તો શ્રમનારાયણની કથાની મીઠી પ્રસાદી છે. શ્રમ કર્યા પછીનો પ્રસ્વેદ એ એવો વેદ છે જેની આગળ તો બાકીના ચારેય વેદ પાણી ભરે! એટલે જ કોઇ શ્રમજીવીના પ્રસ્વેદની ગંધ અત્તરની સુગંધથી જરાય ઉતરતી નથી હોતી. અને કોઇ ધનવાન માણસના ઘરે ઇન્કમટેક્ષના દરોડા વખતે તેના કપાળે વળતો પરસેવો વિશ્વની સૌથી ખરાબ ગંધ ધરાવતો હોય છે. કમનસીબે આપણે દિનચર્યામાં શ્રમને બહુ પાછળનું સ્થાન આપ્યું છે. તેથી જ તો ઉંઘની ટિકડીઓ બનાવનાર કંપનીઓ તગડો નફો કમાય છે.

દરેક પરિવારના વડાંની પણ ફરજ બને છે કે પરિવારના મોંમાં મુકાતો પ્રત્યેક કોળિયો સત્વસભર અને પ્રેમસભર બને અને દરેક સભ્ય ઉચાટ વગરની ઉંઘ લઈ શકે. આવા પરિવારનો સભ્ય અવસાદ,અનિંદ્રા અને અસંતોષના ત્રિવિધ દોષથી અવશ્ય બચી જશે. અને વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા જો જાહેર કરે તો સ્વસ્થતાનુ નોબલ પારિતોષક પણ આવા જ કોઇ પરિવારને એનાયત થાય તો નવાઇ નહી !

સૌને સ્વસ્થ આહાર-વિહારની શુભકામનાઓ....... -પ્રણવ ત્રિવેદી

http://www.stuzan.blogspot.com/

ભદ્રંભદ્ર

જમીને અમે સ્ટેશન પર ગયા. ઘરેથી નીકળતાં ભદ્રંભદ્રનો આનંદ અપાર હતો. કપાળે કંકુનો લેપ કરતાં મને કહે કે, ‘અંબારામ ! આજનો દિવસ મોટો છે. આપણે આપણા વેદધર્મનું રક્ષણ કરવા, આર્યધર્મનો જય કરવા, સનાતન ધર્મનો પ્રચાર કરવા પ્રયાસ કરીએ છીએ. રાવણનો પરાજય કરવા નીકળતા શ્રીરામની વૃત્તિ કેવી હશે ? કંસના વધનું કાર્ય આરંભતાં શ્રી કૃષ્ણનો ઉત્સાહ કેવો હશે ? કીચકને મર્દન કરવાની યુક્તિ રચતાં ભીમસેનનો ઉમંગ કેવો હશે ?’
ચકિત થઈ મેં કહ્યું, ‘અકથ્ય, મહારાજ ! અકથ્ય.’
ભદ્રંભદ્ર બોલી ઊઠ્યા, ‘તો મારી વૃત્તિ પણ આજ અકથ્ય છે. મારો ઉત્સાહ પણ આજ અકથ્ય છે. મારો ઉમંગ પણ આજ અકથ્ય છે. અને અંબારામ ! એમ ન સમજીશ કે આગગાડીમાં જાઉં છું તેથી જ મારી ગતિ આટલી ત્વરિત છે. મારો વેગ – મારો પોતાનો વેગ તને વિદિત છે ?’
મેં કહ્યું, ‘મહારાજ ! તે દહાડે જમાલપુર દરવાજા બહાર એક શિયાળને વરુ ધારી આપણે પાછા ફર્યા હતા તે દહાડે તો તમે મારાથી બહુ અગાડી નીકળી ગયા હતા. તેવો વેગ કહો છો ?
ભદ્રંભદ્રે ગંભીરતાથી કહ્યું, ‘કંઈક તેવો, પણ તેથી સરસ.’ઉત્સાહની વાતો કરતા-કરતા અમે સ્ટેશન પર જઈ પહોંચ્યા. અમારી બન્નેની ટિકિટ કરાવવા ભદ્રંભદ્ર ગયા. હું જોડે ઊભો રહ્યો.
બારીમાં ખભા સુધી ડોકું ઘાલી ભદ્રંભદ્રે કહ્યું, ‘શ્રી મોહમયીની બે મૂલ્યપત્રિકા આપો.’
ટિકિટ-માસ્તર પારસી હતો. તેણે કહ્યું, ‘સું બકેચ ? આય તો તિકિત ઑફિસ છે.’
ભદ્રંભદ્રે ઉત્તર દીધો, ‘યવન ! તેથી હું અજ્ઞ નથી. મારે શ્રી મોહમયીની બે મૂલ્યપત્રિકાની આવશ્યકતા છે. તેનું વિતરણ કરવું એ તવ કર્તવ્ય છે.’
ટિકિટ-ઑફિસમાં એક હિંદુ હતો. તેણે કહ્યું, ‘સોરાબજી, એને ગ્રાંટરોડની બે ટિકિટ આપો.’
ટિકિટ આપતા સોરાબજી બોલ્યા, ‘સાલો કંઈ મેદ થયેલોચ. હું તો સમજતો જ નહિ કે એ સું બકેચ.’
ભદ્રંભદ્ર હવે કોપ શમાવી શક્યા નહિ. તેમણે મોટે નાદે કહ્યું, ‘દુષ્ટ યવન ! તારી ભ્રષ્ટ વાસનાને લીધે તું અજ્ઞાન રહ્યો છે. મૂર્ખ –’
અગાડી બોલવાને બદલે ભદ્રંભદ્રે એકાએક ડોકું બહાર ખેંચી લીધું. ધબકારો થયો હતો અને બહાર આવી નાક પંપાળતા તે પરથી મેં ધાર્યું કે પારસીએ મુક્કો માર્યો હશે, પણ મને તો એટલું જ હતું કે, ‘દુષ્ટ યવનનો સ્પર્શ થયો છે, માટે મારે સ્નાન કરી લેવું પડશે.’સ્નાન કરી રહ્યા પછી અમે આગગાડીમાં જઈ બેઠા. ગાડી ઉપડવાને પંદર મિનિટની વાર હતી, તેથી નીચે ઊતરી પાણી છંટાવી ચોકો કરી તે ઉપર ઊભા રહી પાણી પીધું. ગાડી ઉપડવાની તૈયારી થઈ તેવામાં બે આદમી દોડતા-દોડતા રધવાયા થયેલા આવી બારણું ખેંચી બૂમ પાડવા લાગ્યા કે, ‘માસ્તર, આ તો બંધ છે, બારણું ઉઘાડો, બારણું ઉઘાડો.’ એક પૉર્ટરે આવી બારણું ઉઘાડી બન્નેને જોસથી અંદર ધકેલી દીધા. તે ભદ્રંભદ્રની પાસે બેસી ગયા. ભદ્રંભદ્રે સંકોચાઈને પૂછયું, ‘કઈ નાત છો ?’ ‘બ્રાહ્મણ છીએ.’ એવો જવાબ મળ્યો એટલે ભદ્રંભદ્રે સંતોષથી પૂછયું, ‘ક્યાં જશો?’ ‘મુંબઈ’ કહ્યું એટલે જિજ્ઞાસાથી પૂછયું, ‘નામ શું ?’ પેલા બેમાંના એકે કચવાઈ જવાબ દીધો, ‘મારું નામ રામશંકર અને આ ભાઈનું નામ શિવશંકર, પણ અમારાં ઘરનાં નામ નખોદિયો અને ઘોરખોદિયો છે. છોકરાં ન જીવે તેથી માબાપે એવાં નામ પાડેલાં.’
એક ઉતારુ બોલ્યો, ‘વહેમ, ઈમ કંઈ સોકરાં જીવે છે ?’

આ વાતો ચાલતી હતી એટલામાં ગાડી ઊપડી. ઊપડી કે તરત ભદ્રંભદ્ર તથા હું ઊભા થઈ ‘માધવબાગ કી જે !’ પોકારવા લાગ્યા. અમે તો ધાર્યું હતું કે ગાડીમાંના બધા લોકો અમારી સાથે ઊભા થઈ ‘જે’ પોકારવા લાગશે અને બીજી ગાડીઓમાં તથા સ્ટેશન પર પણ માધવબાગની ‘જે’ બધે ગાજી રહેશે, અને એ જયનાદથી જ શત્રુદળ ધ્રૂજી જશે, પણ તેમ ન થતાં બધા નવાઈ પામી અમારી સામું જોવા લાગ્યા. અમે બેસી ગયા એટલે બધા વહેમ કહી ટીકા કરનારે મને પૂછયું, ‘માધવબાગની જાત્રાએ જાઓ છો ? એ તીરથ ક્યાં આવ્યું ?’

આવું શરમભરેલું અજ્ઞાન જોઈને સ્તબ્ધ થઈને મેં ભદ્રંભદ્ર ભણી જોયું.

ભદ્રંભદ્ર આશ્ચર્ય પામી બોલ્યા, ‘કેવી મૂર્ખતા ! માધવબાગની વાત જાણતા નથી ! જે સભાના સમાચાર દશ દિશામાં પ્રસરી રહ્યા છે, પૃથ્વીના ચતુરંગમાં વ્યાપી રહ્યા છે, દિગંતમા રેલી રહ્યા છે, જે સભાના સમાચારના આઘાતથી મેરુ પર્વતની અચલતા સ્ખલિત થઈ છે, દિગ્ગ્જ લથડી પડ્યા છે, દધિસમુદ્ર શાકદ્વિપને ઉલ્લંધી દુગ્ધસમુદ્ર સાથે એકાકાર થઈ ગયો છે, જે સભાના સમાચારથી સુધારાવાળા યવનાદિ શત્રુગણ ભયત્રસ્ત થઈ પલાયન કરતાં પડી જઈ શેષનાગના શીર્ષને ધબકારાથી વ્યથા કરે છે, આશ્રયસ્થાન શોધતાં અરણ્યવાસી તપસ્વીઓની શાંતિ ભગ્ન કરે છે, આર્તસ્વરથી દેવોની નિદ્રા હરી લે છે, જે સભાના દર્શન સારું આવતાં કરોડો જનોનાં ટોળાંએ માર્ગમાંના વ્યાઘ્રવરુને ભય પમાડી પોતે ઉજ્જડ મૂકેલાં નિવાસી કર્યાં છે, જે સભાનાં દર્શન સારું ઊતરી આવતા દેવોનાં વિમાનોથી સૂર્ય આચ્છાદિત થતાં બ્રહ્માંડમાં અંધકાર વ્યાપી રહ્યો છે, જે સભાનાં દર્શન સારું સમુદ્ર ઘડીઘડી ઊંચો થઈ નિરાશ થઈ પાછો પડે છે, તે માધવબાગની સભાથી તમે અજ્ઞ છો ? અપશોચ ! અપશોચ !’મોટે નાદે કહેલાં આ વાક્ય સાંભળી કેટલાક ઉતારુ ઊભા થઈ ગયા હતા, કેટલાક પાસે આવ્યા હતા, કેટલાક સામું જોઈ રહ્યા હતા, તેથી ભદ્રંભદ્ર પાટલી ઉપર ઊભા થઈ ગયા હતા અને તેમણે ભાષણ કરવા માંડ્યું.

શંકરના પુત્ર ગણપતિનું સ્મરણ કરી ભદ્રંભદ્ર બોલ્યા કે, ‘ભારતવાસી આર્યજનો ! શ્રવણ કરો ! આપણી આર્યભૂમિમાં કેટલો અધર્મ વ્યાપી રહ્યો છે, આપણી આર્યનીતિ-રીતિગીતિધીતિપ્રીતિભીતિ ! અહા કેવી તે ઉત્તમ ! અહા શી તે ઉત્કૃષ્ટ ! અહા ! જયજય શ્રી રંગરંગ ! ઉમંગ ! નંગ ! આવા દેશનું કેવું દુર્ભાગ્ય ! શિવ ! શિવ ! શિવ ! આપણો દેશ પૃથ્વીથી પણ શ્રેષ્ઠ હતો. દેવગણની કૃપા માત્ર આપણા દેશ પર જ હતી. બીજી ભૂમિના લોકોને ઈંદ્રાદિ દેવો વિશે માહિતી નહોતી, ઈંદ્રાદિ દેવોને તેમના વિશે માહિતી નહોતી. આજ લગી નહોતી, હાલ નથી અને હવે પછી નહિ થાય. એવી સર્વ કલા અને પ્રવીણતા, આ આપણા આર્યદેશમાં હતાં. આપણા મુનિઓ ત્રિકાળજ્ઞાની હતા એટલે કોઈ જાતની શોધ કરવાની તેમને જરૂર નહોતી. આપણા બાપદાદા આપણા જેવા જ સર્વ વાતે સંપૂર્ણ હતા. અહા ! હાલ કેવી ભ્રષ્ટતા થઈ ગઈ છે ! લોકો ધર્મહીન થઈ ગયા છે. વેદધર્મ કોઈ પાળતા નથી, પણ નિરાશ થવાનું કોઈ કારણ નથી. આપણો આર્યધર્મ તો સનાતન છે. આપણે હજી એવા ને એવા શ્રેષ્ઠ છીએ. વિપરીત દેખાય છે તે માયા છે. સંસાર સર્વ માયામય છે. માટે ઊઠો ! યત્ન કરો ! જય કરો ! અધર્મીનો નાશ કરો ! અહા ! આપણો ધર્મ કેવો નાશ પામ્યો છે ! શાસ્ત્રની આજ્ઞાને વહેમ કહેનાર આ મૂર્ખ આપણા ધર્મનું રક્ષણ કરવા મળનારી માધવબાગ સભા વિશે કેવળ અજ્ઞ છે. રે મૂર્ખ ! રે દુષ્ટ ! રે પાપી ! તારા જીવતરમાં ધૂળ પડી, તારાથી ગધેડા – ’

હું ભદ્રંભદ્રના પ્રતાપી મુખ તરફ જોઈ રહ્યો હતો. એથી તે એકાએક પડ્યા શાથી તે ખબર પડી નહિ, પણ પેલો વહેમ-વહેમ કહેનાર રજપૂત કાં તો સ્નાનથી મોં પર બધે પસરી ગયેલા કંકુનો લેપ જોઈ ઉશ્કેરાયો હોય કે અધર્મ જોડે યુદ્ધ કરવાના આદેશમાં ભદ્રંભદ્ર જોડે યુદ્ધ કરવા મંડી પડ્યો હોય, પણ એકદમ તે નીચે પડ્યા કે તેમના પર ચડી બેસી તે મુક્કા પર મુક્કા લગાવવા લાગ્યો. ભદ્રંભદ્ર બૂમો પાડવા લાગ્યા. હું બારણું ઉઘાડું છું કે બંધ તે તપાસવા લાગ્યો. બેત્રણ જણ અમારો સામાન તપાસવા લાગ્યા, પણ યુદ્ધના નિ:સ્વાર્થ આવેશમાં હું દૂરથી જ કાંપવા લાગ્યો. કોઈ ‘મારો’, કોઈ ‘જવા દો, લ્યા જવા દો’ એમ બૂમો પાડવા લાગ્યા.

કેટલાક ઉતારુ વચમાં પડ્યા. તેથી પેલો રજપૂત ખસી ગયો. ‘એ બામણો મને કુણ ગાળો ભાંડનાર ! એ લાંબુલાંબુ બોલ્યો તે તો હું ના હમજ્યો, પણ મારા ભણી આંગળી કરી હો માણહ દેખતાં મને મૂરખ ને ગધેડો કહે સે તે જીવતો ના મેલું’ એમ બોલતાં ઘડીઘડી તે અમારી તરફ વળતો હતો, પણ બીજા લોકો તેને સમજાવવા ગાડીના બીજા ભાગમાં લઈ ગયા. ભદ્રંભદ્ર વાયુદેવને યુદ્ધમાં ઊતરવાનું કહેણ મોકલતા હોય તેમ મુખ અને નાસિકા દ્વારા ધમણ માફક પ્રાણવાયુની પરંપરા કાઢવા લાગ્યા. મેં ભાષણ અગાડી ચલાવવા કહ્યું ત્યારે કહ્યું કે, ‘આવતે અગ્નિરથસ્થાપન સ્થલે બીજી ગાડીમાં જઈ ત્યાં બોધ કરીશું. એના એ જ માણસોને વકૃત્વશક્તિનો બધો લાભ આપી દેવો એ બીજા પર અન્યાય કહેવાય.’

ભદ્રંભદ્રના નિષ્પક્ષપાતી સ્વભાવ પર મને સાનંદાશ્ચર્ય પ્રેમ ઉત્પન્ન થયો. જાણે કંઈ બન્યું જ ન હોય તેમ ભદ્રંભદ્ર રામશંકર અને શિવશંકર જોડે વાતો કરવા મંડી ગયા. શી મોટા માણસની ઉદારતા ! પેલા રજપૂતભણી ક્રોધમય દષ્ટિ કરવાને બદલે તેની નજર ન પડે તેમ એક માણસને ઓથે બેઠા. હું પણ તે તરફ પીઠ કરીને બેઠો. રામશંકરને પૂછયું કે, ‘મોહમયીમાં ક્યાં જશો ?’ રામશંકર કહે કે, ‘અમારું મુંબઈમાં ઘર નથી, પણ આ ઘોરખોદિયાના ભાઈબંધ કુશલ-વપુશંકરના કાકા પ્રસન્નમનશંકરને ઘરે ઊતરવાના છીએ. તમે ક્યાં ઊતરશો ?
ભદ્રંભદ્ર કહે, ‘અમારા પાડોશીના દીકરાના મામાનો સસરો ભરૂચમાં મહેતાજી છે. તેના ફુઆના સાવકા ભાઈનો સાળો શ્રી ભૂલેશ્વર સમીપ મોતી છગનના માળામાં રહે છે, તેને ત્યાં ઊતરવાનો વિચાર છે.’

આ વાતો ચાલતી હતી તેવામાં અમારા સામાનનાં પોટલા પર મારી નજર પડી. બધું ફીંદાઈ ગયું હતું. તેથી મેં તપાસી જોયું તો માંહેથી એક ધોતિયું ને એક ચાદર ખોવાયેલા માલૂમ પડયાં. ભદ્રંભદ્ર કહે, ‘લાભ અને અલાભ પર ધીર પુરુષે સમદ્રષ્ટિ રાખવી જોઈએ. આપણા વેદધર્મનું રક્ષણ કરવામાં તન ગુમાવું છું, મન ગુમાવ્યું છે, અને ધન ગુમાવવાને તૈયાર છું. હજી તો મહાભારત પ્રસંગ આવવાના છે માટે અંબારામ ! શોક કરવો નહિ પણ મિત્રના શોકમાં ભાગ લઈ તે ઓછો કરવો એ કર્તવ્ય છે. તારી ચાદર માટે હું શોક મૂકી દઉં છું અને મારા ધોતિયા માટે તું શોક મૂકી દે.’

મને આ વહેંચણીમાં પૂરી સમજણ પડી નહિ, પણ ભદ્રંભદ્રના મુખની ગંભીરતા જોઈ મેં વધારે પૂછયું નહિ.

એક માણસ શાસ્ત્રની વાતો કરનાર અમારી પાસે આવી બેઠો. તે ભદ્રંભદ્રને કહે કે, ‘મહારાજ ! આપ શાસ્ત્ર ભણેલા છો તેથી એક ખુલાસો પૂછવાનો છે. શિંગોડાં ખવાય કે નહિ ?’
ભદ્રંભદ્રે કહ્યું, ‘કેમ ન ખવાય ? ફરાળમાં શિંગોડાનો લોટ વપરાય છે ને ?’
તે ઉતારુએ કહ્યું, ‘એ તો ખરું, પણ અમારા ગામમાં એક શાસ્ત્રી આવ્યા હતા તે કહેતા હતા કે શાસ્ત્રમાં શિંગોડાં ખાવાની ના લખીએ છે, કેમ કે અસલ તેનો આકાર શંકુ જેવો છે. અને તેથી તેમાં બ્રહ્માજીનો વાસ છે, કારણકે અસલ બ્રહ્માંડરૂપી ઈંડુ શિંગોડાં જેવું શંકુ-આકારનું હતું.શાસ્ત્રનું આ મોટું અને ઉપયોગી તત્વ સાંભળીને ભદ્રંભદ્રના મુખ ઉપર ગંભીરતા પ્રસરી રહી. તેમની આંખોના ચળકાટથી તેમને કોઈ ચમત્કારી નવું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયાનું ભાન થયું હોય તેમ જણાયું. તેમણે ઉત્સુકતાથી પૂછયું, ‘પછી તે શાસ્ત્રીએ શું કહ્યું ?’ તે ઉતારુ કહે, ‘શાસ્ત્રી મહારાજે આખા ગામને દેહશુદ્ધ પ્રાયશ્ચિત્ત કરાવી ગોદાનના સંકલ્પ કરાવી તેના નિષ્ક્રિય દીઠ દરેક પાસેથી રૂપિયો-રૂપિયો લઈ સર્વને પાપમાંથી મુક્ત કર્યાં.

ભદ્રંભદ્રના મુખ પર સ્વદેશહિતેચ્છુ હર્ષ જણાઈ આવ્યો. તેમની પરોપકારવૃત્તિ તત્પર થઈ રહી. કપાળે આંગળી મૂકી એક સ્થિર દ્રષ્ટિએ વિચાર કરી તેમણે પોટલીમાંથી એક નોટબુક કાઢી. તેમાં ‘શ’ નામના મથાળાવાળા પાના પર લખી લીધું કે ‘શિંગોડાં – અભક્ષ્ય – આખા હિંદુસ્તાનને અને શિંગોડાં ખાનાર મૃત્યુ પામેલા પૂર્વજોને પ્રાયશ્ચિત્તની આવશ્યકતા – શંકા – પ્રશ્ન – સિદ્ધાંત – શાસ્ત્રાર્થ.’ પેલા ઉતારુને કહ્યું કે, ‘આ વિશે વધારે વિચાર કરી પંડિતોના મત પુછાવી અને બનશે તો વિદ્વાનોની સભા ભરી નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરાવીશું, એટલે તમારા ગામમાં ખબર પડશે.’

સ્ટેશન આવ્યું એટલે બીજી ગાડીમાં કઈને બેઠા. પછી મને ભદ્રંભદ્ર કહે, ‘આ શિંગોડાનો પ્રશ્ન બહુ અગત્યનો છે. આખા દેશના કલ્યાણનો આધાર આ પ્રશ્નના નિર્ણય પર છે. જે માણસના મનમાં સ્વદેશાભિમાનનો અંશ પણ હોય તેનાથી આની અવગણના થાય તેમ નથી. જો આ વાત ખરી ઠરશે તો શિંગોડાનિષેધક સભાઓ સ્થાપવી પડશે. શ્રી કાશી સુધી એ વાત લઈ જવી પડશે. વારુ, અંબારામ ! શિંગોડા શબ્દની વ્યુત્પત્તિ શી છે ?‘મને ખબર નથી.’‘એ પણ શોધી કાઢવું પડશે. કદાચ કાલની સભામાં આ વાત મૂકવી પડશે. મારે વિચાર કરી રાખવો જોઈએ. મારાથી હમણાં ભાષણ નહિ આપી શકાય.’

એમને ગંભીર વિચારમાં પડેલા જોઈ હું બારી બહાર જોવા લાગ્યો. તારના થાંભલા હું બહુ રસથી ગણતો હતો એવામાં ભદ્રંભદ્રની પાઘડી એકાએક મારા પગ પર પડી. જોઉં તો તેમની આંખો બંધ હતી, નાકમાંથી ધ્વનિ નીકળતો હતો અને ઘીના ઘાડવાવાળું ત્રાજવું સામે કાટલાં મૂકતાં ઊંચુંનીચું થાય તેમ તેમનું ડોકું હાલતું હતું. મને એમણે એક વખત કહ્યું હતું કે, ‘હું નેત્ર બંધ કરી ધૂણતો હોઉં ત્યારે મને ઊંઘતો ન સમજવો. એ તો એક જાતની સમાધિ છે. એક બાવા પાસેથી હું શીખ્યો છું.’ તેથી તેમાં ભંગાણ પાડવું મને ઠીક ન લાગ્યું. વખતે શિંગોડાના પ્રશ્ન માટે આ જરૂરનું હોય તેથી મેં પાઘડી મૂકી છાંડી.

[શબ્દાર્થ : અગ્નિરથસ્થાપન સ્થલ = રેલ્વે સ્ટેશન, મૂલ્ય પત્રિકા = ટિકિટ, મોહમયી = મુંબઈ, અગાડી = આગળ, વિદિત = જાણવામાં આવેલું. વ્યુત્પત્તિ = શબ્દની મૂળ ઉત્પત્તિ ] રમણભાઈ નીલકંઠ

Courtesy: www.Readgujarati.com

ગુલાબડોસી –

મારા મોસાળમાં આગલા બે ખંડ પછી એક ચોક, તેની પાછળ રસોડું ને રસોડાના પાછલા બારણા પછી નાનકડી ગલી જેવો રસ્તો, એ રસ્તાના એક છેવાડે ‘હમણાં પડું છું, હમણાં પડું છું’ એમ કહેતું હોય તેવું, કમરમાંથી વાંકું વળી ગયેલું ઝૂંપડી જેવું મકાન હતું. એ મકાનમાં એક ડોસી રહેતાં હતાં. એનું નામ હતું ગુલાબ. પણ એ ગુલાબની બધી પાંખડીઓ ખરી ગયેલી અને માત્ર સૂકી દાંડી જ રહી ગયેલી. ગુલાબડોસીનાં બધા સગાંવહાલાં પરધામ પહોંચી ગયેલાં. એક પુત્રીની પુત્રી હયાત હતી. પણ તે પરગામ પોતાને સાસરે રહેતી. એટલે કે એક જીર્ણ મકાનમાં એ મકાન જેવાં જ જીર્ણ ગુલાબડોસી એકલાં રહેતાં હતાં.

એમને ખાસ કામ રહેતું નહિ. એટલે એમણે મને સવારે નવડાવવાનું કામ માગી લીધું. સવારના પહોરમાં મારી ઊંઘ પૂરી થાય ન થાય તે પહેલાં ડોસી આવી પહોંચતા. અડધા ઊંઘટ્ટા મને ઉપાડીને નવડાવવા લઈ જતાં. ખળખળતું ગરમ પાણી પહેલીથી જ તૈયાર કરી રાખ્યું હોય. મોટી કૂંડીમાં એ પાણી આરામ લેતું પડ્યું હોય તેમાં મને દિશાવસ્ત્ર (વસ્ત્રવિહિન) બનાવી ડોસી એક ડૂબકી ખવડાવે. ઝબકીને હું જાગી ઊઠું ને મોટી ચીસ પાડું. ડાડી થોડું ઠંડુ પાણી ઉમેરે. પછી એક-બે-ત્રણ-ચાર લોટા શરિર પર રેડે. હું મોટેથી રડવાનો પ્રયત્ન કરું પણ પાણી મોંમા આવતાં અવાજ અધૂરો – ઉધરસ સાથે મિશ્રિત થઈને નીકળે. ડોસી મને ઊંધો કરીને પાછા ચાર લોટા પાણી રેડે. મોંમાથી પાણી નીકળી જતાં મારો અવાજ પણ બુલંદ બને. ગરમાગરમ પાણીના શેકને લીધે મારા શરિરે રાતો રંગ પકડવા માંડ્યો હોય, પણ પૂરેપૂરી જોઈએ તેટલી રતાશ હજી આવી નથી એમ લાગવાથી ડોસી કરકરા, જાડા ટુવાલથી ખૂબ જોરથી મારા ડિલને ઘસવા માંડે. એ ઘર્ષણક્રિયા સાથે જ મારી રોદનક્રિયા વેગ પકડે.

શિશુવયમાં મારો અવાજ મોટો હતો. તેમાં ઘર્ષણનું ઉદ્દીપન કારણ મળતાં એ ખૂબ મોટો તેમ તીવ્ર પણ બનતો. મારા માતામહનાં માતા તે કાળે જીવતાં હતાં. નેવુંની નજીક પહોંચ્યાં હતાં. પણ થાક્યા વગર ઘરનાં પરચૂરણ કામો કુટુંબીઓના વિરોધ છતાં કર્યે જતાં. તે કાને મારો અવાજ પડતાં એ, એ ઉમંરે થઈ શકે તેટલી ઝડપથી આવી પહોંચતા.

‘તારું નખ્ખોદ જાય રે ડોસી’ તારા પોતાના ઘરનાં બધાંને તો વળાવી ચૂકી તે હવે છોકરાને મારી નાખવો છે? ટુવાલ ઘસીઘસીને એને છોલી નાખ્યો. અભાગણી, જોતી નથી, છોકરો કેટલો લાલ લાલ થઈ ગયો છે?’
‘માજી, તમને પગે લાગું. પણ આમ દા’ડે-કદા’ડે કડવું ન કે’તા હો તો?’
‘પણ છોકરાને આવી રીતે ઘસી નાખવતો?’
આવું લગભગ રોજ થતું. હું મોટો થયો એટલે આ ક્રિયાની ઈતિશ્રી થઈ.

થોડા મોટા થયા એટલે હોળીના દિવસોમાં મહોલ્લાનાં છોકરાઓ વાંસની દોરડીની મદદ વડે ઠાઠડી બનાવતા. તેમાં ઘાસ નાખી માનવ-આકૃતિ જેવી રચના કરી ઉપર વસ્ત્રનો કકડો પાથરતા ને ચાર છોકરા એને ખભે ઊંચકી ગુલાબડોસીના નામની પોક મૂકતા, ‘ઓ રે! મારાં ગુલાબ ડોસી! તમને એકાએક શું થઈ ગયું?’ ઠાઠડી પાછળ છોકરીઓ ચાલતીને ‘ગુલાબડોસી હાય ! હાય ! હાય ! હાય ! ગુલાબડોસી’ એમ કહીને એના નામનાં છાજિયાં લેતી.

એ ઠાઠડી ઊંચકનારો એક છોકરો, હડકાયું કૂતરું કરડવાથી મરણ પામ્યો ને છાજિયાં લેનાર બે છોકરીઓ કોઈક અકસ્માતનો ભોગ બની પરલોક સિધાવી ને મોટેરાંઓએ ગુલાબડોસીની ઠાઠડી કાઢવાની કે એનાં નામનાં છાજિયાં લેવાની સખ્ત મનાઈ ફરમાવી.

એકવાર સંક્રાન્તિના પ્રસંગે મારા મોસાળની અગાસી પર હું પતંગ ચગાવવા ચડ્યો હતો. ત્યારે કોઈકનો કપાયેલો પતંગ આકાશમાં ડોલતો ડોલતો ધીમે ધીમે નીચે ઊતરતો આખરે પડ્યો ડોસીના છાપરા પર. અમારી અગાસીની બાજુમાં જ પણ એનાથી થોડેક નીચે ડોસીના ખખડધજ મકાનનું, એ મકાનને અનુરૂપ એવું, છાપરું હતું.

અગાસીમાંથી ભૂસકો મારી ડોસીના છાપરા પર પડેલો પતંગ લઈ આવવાને મેં કમર કસી. ‘યા હોમ કરીને’ પડ્યો પણ છાપરાએ કહ્યું ‘ફતેહ છે આઘે.’
‘આવો અત્યાચાર સહન કરે તે બીજા, હું નહિ’ એમ કહેતું હોય તેમ એ છાપરું કમરમાંથી વળી ગયું. પછી ટટ્ટાર થવાનો પ્રયત્ન કર્યો અને આટઆટલો પરિશ્રમ અત્યંત ભારે પડ્યો હોય તેમ આખરે એ તૂટી પડ્યું. એ આવીને પડ્યું તો ખરું, પણ એકલું નહિ. જેનો આરંભમાં સંગાથ કર્યો તેને અંત સુધી સાથ આપવો એવી ઉદાર આર્યનીતિને અનુસરીને છપરાંએ મને પણ પોતાની સાથે લીધો.

થોડાંક આખાં, બાકીનાં ભાંગીને અડધાં થઈ ગયેલાં નળિયાં, છાપરાંની વાંસની વળીઓ, સારા પ્રમાણમાં ધૂળ ને કચરો અને હું, ‘મા પાવા તે ગઢથી ઊતર્યા’ નો ગરબો ગાતાં હોય એમ પડ્યાં ગુલાબડોસીના પહેલા માળના ઓરડામાં. જાણે ધરતીકંપ થયો હોય તેમ પહેલાં ધ્રૂજી ઊઠ્યો ઓરડો ને પછી ધ્રૂજી ઉઠયાં ગુલાબડોસી. થોડીવાર તો ડોસી સ્તબ્ધ બનીને જોઈ રહી. પછી મોં ખોલ્યું પણ શરૂઆતમાં મોંમાંથી શબ્દ સર્યો નહિ. આખરે મોટે અવાજે એણે ચીસ પાડી, ‘ઓ, કોઈ આવો – કોઈ આવો. ઘરમાં ચોર ભરાયો છે ! છાપરા પરથી કૂદી પયડો છે ! મને મારી નાખશે !’

ડોસીની બૂમ સાંભળી પાડોશમાંથી પંદરવીસ છોકરાં ને ચારપાંચ આધેડ વયના પુરુષો દોડી આવ્યા પણ ડોસીનાં બારણાં અંદરથી બંધ હતા એટલે બહાર ઊભા રહીને એમણે બારણાં ઠોકવા માંડ્યાં. ‘બારણાં ખોલ, બારણાં ઉઘાડ!’ લોકોએ શોરબકોર કરી મૂક્યો.

સદભાગ્યે ડોસીએ મને જોયો નહોતો. એની નજર ચૂકવીને કદાચ ભાગી શકાય પણ બારણાં બહાર ભેગા થયેલા લોકોની નજરમાંથી શી રીતે છટકવું તેની વિસામણમાં હું પડ્યો.

અંતે એક યુક્તિ એકાએક સૂઝી આવી. બારણાં ખોલી બારણાની પાછળ, એની આડશે સંતાઈને હું ઊભો રહ્યો. હુડુડુડુ કરતા છોકરાઓ ને મોટેરાઓ અંદર ઘસી આવ્યા. બધા અંદર આવી ગયા પછી હું પણ બારણા પાછળથી નીકળી સૌ ભેગો ડોસીને આશ્વાસન આપવા ઉપર ગયો.
‘કાં છે ચોર? સાલાને બરાબર સ્વાદ ચખાડીએ ડોસી, બોલ તો ખરી ચોર કાં ભરાયો છે?’
‘હું સું જાણું? આટલામાં જ હસે.’
‘પણ ચોર જ છે એમ તું સા પરથી કહે છે?’ કોઈકે પૂછયું.
‘નઈ તારે? છાપરું તોડીને બીજો કોણ મારો બાપ આવવાનો’તો?’
‘તારો બાપ નઈ ને તારો દાદો, પણ તેં દીઠો હોય તો બોલી મરની?’ એક અધીરા ગૃહસ્થે આસપાસ નજર નાખીને પૂછયું.
‘અહીં તો કોઈ તારો કાકો બી નથી.’ બીજાએ કહ્યું.
‘અરે! ડોસીમાને સપનુંબપનું આવ્યું હશે.’ ત્રીજાએ કહ્યું.
‘અહીં ઊંઘ્યું છ કોણ કે સપનું આવે?’ ડોસીએ કહ્યું.
‘પણ આ છાપરું તૂટ્યું છ તે તો સપનું નથી કેની?’ એક દોઢડાહ્યાએ શંકા ઉઠાવી.
‘પવન ઝપાટો લાગ્યો હસે. છાપરામાં કંઈ દમ જેવું બી હતું ખરું? એ તો પવનનો એક ઝપાટો વાયગો ને છાપરું થઈ ગયું રામશરણ, હવે ચાલો ઘર ભેગા થઈ જઈએ. અહીં કાંઈ કરવાનું નથી.’ એમ કોઈકે કહ્યું ને પછી સૌ ત્યાંથી વીખરાઈ ગયાં.

જ્યોતીન્દ્ર દવે

Courtesy: www.Readgujarati.com

ગુણવંતી ગુજરાત ઉપરના ગુજરાત ગીતો

vijaykumar.shah@gmail.com — Sun, 28 May 2006 05:59:00 GMT

ગૌરવ-કથા ગુજરાતની -’શૂન્ય’ પાલનપુરી

વિશ્વને રોશન કરી ગઇ દીપિકા ગુજરાતની,
સૂર્ય પણ જોતો રહ્યો જ્યોતિ-કલા ગુજરાતની.

‘ડાંગ’ માર્યાથી કદી પાણી જુદાં થાતાં નથી,
દુશ્મનોએ જોઇ છે ક્યાં એકતા ગુજરાતની?

મુક્તિ કેરા ગાલ પર લાલી અમસ્તી ના ગણો,
રંગ લાવી છે શહીદી-ભાવના ગુજરાતની.

ભાગ્ય પર પુરુષાર્થની મારી છે લોખંડી મહોર,
ભૂલશે ઇતિહાસ ના ગૌરવ-કથા ગુજરાતની.

ચંદ્ર ને સૂરજ કહે છે રાતદિ’, ‘જય સોમનાથ!’
કાળના હૈયે જડી છે અસ્મિતા ગુજરાતની.

માતા કેરા ચીર સાથે ખેલનારા! સાવધાન!
કૈં મહાભારત ન સર્જે ઉર વ્યથા ગુજરાતની.

શૂન્ય, મારી જિંદગીને તો જ લેખું ધન્ય હું,
મૃત્યુ ટાણે પણ મળે જો ગોદ ‘મા’ ગુજરાતની.

http://urmi.wordpress.com/2006/07/22/gaurav_katha_gujaratni/

હું ગુર્જર ભારતવાસી

હું ગુર્જર ભારતવાસી.
ઝંખો પલ પલ સહુજન મંગલ મન મારું ઉલ્લાસી . હું.....

અર્બુદ- અરબસમુદ્ર વચાળે
ધરતીના આ આઉ દુધાળે,
આવી વળગી હર્ષ-ઉછાળે
ઉત્તર પશ્ચિમ દક્ષિણ પૂર્વથી વિધ વિધ પ્રજા સુહાસી . હું.....

ધન્ય ધરા આ, કૃષ્ણ વસ્યા જ્યાં,
વિપદ દીઠી ક્યહીં, ત્વરિત ધસ્યા ત્યાં;
ગીતામૃત પી ગાંધી હસ્યા હ્યાં.
ગાંધી-કૃષ્ણની કરુણાકરણી રહો જ ચિત્ત ઉપાસી . હું....

અશોક-ધર્મલિપિ ઉર મુજ અંકિત,
ઈસાઈ પારસિક મુસ્લિમ જિન-હિત
મંત્ર મધુર ગુંજે અંવિશંકિત :
‘સર્વ ધર્મ સમ, સર્વ ધર્મ મમ.’ – ઉર એ રહો પ્રકાશી . હું....

ગિરિચટ્ટાન સમાણી છાતી
જલધિતરંગ નાથે મદમાતી,
રમે વિદેશે સાહસ-રાતી
સદાજાગરૂક જગતનાગરિક સાગરતીર્થનિવાસી.
હું ગુર્જર ભારતવાસી.

- ઉમાશંકર જોશી

Courtesy: www.Readgujarati.com

ગુણવંતી ગુજરાત
રાગ : માઢ-ગરબી

ગુણવંતી ગુજરાત ! અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !
નમિયે નમિયે માત !અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

મોંઘેરા તુજ મણિમંડપમાં,ઝૂકી રહ્યાં અમ શીશ !
માત મીઠી !તુજ ચરણે પડીને માગિયે શુભ આશિષ !
અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

મીઠી મનોહર વાડી આ તારી નંદનવન શી અમોલ !
રસફૂલડાં વીણતાં વીણતાં ત્યાં કરિયે નિત્ય કલ્લોલ !
અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

સંત મહંત અનંત વીરોની,વહાલી અમારી માત !
જય જય કરવા તારી જગતમાં અર્પણ કરિયે જાત !
અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

ઊંડા ઘોર અરણ્ય વિષે કે સુંદર ઉપવનમાંય :
દેશવિદેશ અહોનિશ અંતર એક જ તારી છાંય
અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

સર સરિતા રસભર અમીઝરણાં,રત્નાકર ભરપૂર:
પુણ્યભૂમિ ફળફૂલ ઝઝૂમી,માત ! રમે અમ ઉર !
અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

હિન્દુ મુસલમિન,પારસી,સર્વે માત !અમે તુજ બાળ :
અંગ ઉમંગ ભરી નવરંગે કરિયે સેવા સહુ કાળ !
અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

ઉર પ્રભાત સમાં અજવાળી ટાળી દે અંધાર !
એક સ્વરે સહુ ગગન ગજવતો કરિયે જયજયકાર
અમારી ગુણવંતી ગુજરાત !

નમિયે નમિયે માત !અમારી ગુણવંતી ગુજરાત
- અરદેશર ખબરદાર

Courtesy: www.Readgujarati.com

સદાકાળ ગુજરાત

જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત!
જ્યાં જ્યાં બોલાતી ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં ગુર્જરીની મહોલાત!

ઉત્તર દક્ષિણ પૂર્વ કે પશ્ચિમ, જ્યાં ગુર્જરના વાસ;
સૂર્ય તણાં કિરણો દોડે ત્યાં, સૂર્ય તણો જ પ્રકાશ.
જેની ઉષા હસે હેલાતી, તેનાં તેજ પ્રફુલ્લ પ્રભાત;
જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત!

ગુર્જર વાણી, ગુર્જર લહાણી, ગુર્જર શાણી રીત,
જંગલમાં પણ મંગલ કરતી, ગુર્જર ઉદ્યમ પ્રીત.
જેને ઉર ગુજરાત હુલાતી, તેને સુરવન તુલ્ય મિરાત;
જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત!

કૃષ્ણ દયાનંદ દાદા કેરી પુણ્ય વિરલ રસ ભોમ;
ખંડ ખંડ જઈ ઝૂઝે ગર્વે કોણ જાત ને કોમ.
ગુર્જર ભરતી ઉછળે છાતી ત્યાં રહે ગરજી ગુર્જર માત;
જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત!

અણકીધાં કરવાના કોડે, અધૂરાં પૂરાં થાય;
સ્નેહ, શૌર્ય ને સત્ય તણા ઉર, વૈભવ રાસ રચાય.
જય જય જન્મ સફળ ગુજરાતી, જય જય ધન્ય અદલ ગુજરાત!
જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત!–

અરદેશર ફ. ખબરદાર ‘અદલ’

Courtesy: www.Readgujarati.com

કાઠિ યાવાડી દૂહા

લાલ કસુંબલ આંખડી, તારી પાઘડીએ પાણી,
તને પરથમ અર્પણ કરું, મારા શાયર મેઘાણી.

ધન ધન કાઠિયાવાડ, ધન ધન તારું નામ,
પાકે જ્યાં નરબંકડા, ને રૂપ પદમણી નાર.

સુંદર ભોમ સોરઠ તણી, જ્યાં નિર્મળ વહેતાં નીર,
જ્યાં જાહલ જેવી બેનડી અને નવઘણ જેવો વીર.

સોરઠ મીઠી રાગણી, રાગ મીઠો મલ્હાર,
રણમાં મીઠી વીરડી, જંગ મીઠી તલવાર.

શિયાળે સોરઠ ભલો, ઉનાળે ગુજરાત,
ચોમાસે વાગડ ભલો, કચ્છડો બારે માસ.

અમારી ધરતી સોરઠદેશની ઊંચો ગઢ ગિરનાર,
સાવજડાં સેંજળ પીએ, એનાં નમણાં નર ને નાર

કાઠિયાવાડમાં કોક દિ, ભૂલો પડ ભગવાન,
તું થા મારો મહેમાન, તને સરગ ભુલાવું શામળા

ઊંચો ગઢ ગિરનાર, વાદળથી વાતું કરે,
મરતા રાખેંગાર, ખેરડી, ખાંગો નવ થયો.

કાઠિયાવાડની કામિની, હળકતી માથે હેલ,
ભરી બજારે નીકળે, ઢળકતી જાણે ઢેલ.

Courtesy: www.Readgujarati.com

ચિંતન કાવ્યો

vijaykumar.shah@gmail.com — Sun, 28 May 2006 05:13:00 GMT

મીરાં બાઇ - જૂનું તો થયું રે દેવળ

જૂનું તો થયું રે દેવળ જૂનું તો થયું,
મારો હંસલો નાનો ને દેવળ જૂનું તો થયું.

આ રે કાયા હંસા, ડોલવાને લાગી રે,
પડી ગયા દાંત, માયલું રેખું તો રહ્યું. મારો …

તારે ને મારે હંસા, પ્રીત્યું બંધાણી રે,
ઊડી ગયો હંસ, પીંજર પડી રે રહ્યું. મારો …

બાઇ મીરાં કહે છે પ્રભુ ગિરિધરના ગુણ,
પ્રેમનો પ્યાલો તમને પાઉં ને પીઉં. મારો

http://www.forsv.com/guju/?m=200502

શીદને – દયારામ

ચિત્ત તું શીદને ચિંતા ધરે, કૃષ્ણને કરવું હોય તે કરે. (ટેક)

સ્થાવર જંગમ જડ ચેતનમાં, માયાનું બળ ઠરે;
સમરણ કર શ્રી કૃષ્ણચંદ્રનું, જન્મમરણ ભય હરે. કૃષ્ણને…

નવમાસ પ્રાણી કૃષ્ણચંદ્રનું, ધ્યાન ગર્ભમાં ધરે;
માયાનું આવ્રણ કર્યું ત્યારે, લક્ષચોરાસી ફરે. કૃષ્ણને…

તું અંતર ઉદ્વેગ ધરે, તેથી કારજ શું સરે;
ધણીનો ધાર્યો મનસૂબો, હરબ્રહ્માથી નવ ફરે. કૃષ્ણને…

દોરી સર્વની એના હાથમાં, ભરાવ્યું ડગલું ભરે;
જેવો જંત્ર વગાડે જંત્રી. તેવો સ્વર નીસરે. કૃષ્ણને…

થનાર વસ્તુ થયા કરે જ્યમ, કૃષ્ણ ફળ પાણી ભરે;
જનાર વસ્તુ એણી પેર જાશે, જ્યમ ગજ કોઠું ગરે. કૃષ્ણને…

જેહવું જેટલું જે જ્યમ કાળે, તે તેહને કર ઠરે;
એહમાં ફેર પડે નહીં કોઈથી, શીદ કુટાઈ તું મરે. કૃષ્ણને…

ત્હારું ધાર્યું થાતું હોય તો, સુખ સંચે દુ:ખ હરે;
આપપણું અજ્ઞાન કુળએ, મૂળ વિચારે ખરે. કૃષ્ણને…

થાવાનું અણચિંતવ્યું થાશે, ઉપનિષદ ઓચરે;
રાખ ભરોંસો રાધાવરનો, દયા શીદને ડરે. કૃષ્ણને…

http://www.readgujarati.com/SahityaMaster.asp

પ્રાર્થના –

અસત્યો માંહેથી પ્રભુ ! પરમ સત્યે તું લઈ જા,
ઊંડા અંધારેથી, પ્રભુ ! પરમ તેજે તું લઈ જા;
મહામૃત્યુમાંથી, અમૃત સમીપે નાથ ! લઈ જા,
તું-હીણો હું છું તો તુજ દરસનાં દાન દઈ જા.

પિતા ! પેલો આઘે, જગત વીંટતો સાગર રહે,
અને વેગે પાણી સકળ નદીનાં તે ગમ વહે;
વહો એવી નિત્યે મુજ જીવનની સર્વ ઝરણી,
દયાના પુણ્યોના, તુજ પ્રભુ ! મહાસાગર ભણી.

થતું જે કાયાથી, ઘડીક ઘડી વાણીથી ઊચરું,
કૃતિ ઇંદ્રિયોની, મુજ મન વિશે ભાવ જ સ્મરું;
સ્વભાવે બુદ્ધિથી, શુભ-અશુભ જે કાંઈક કરું,
ક્ષમાદષ્ટે જોજો, - તુજ ચરણમાં નાથજી ! ધરું.

ન્હાનાલાલ દ. કવિ

Courtesy: www.Readgujarati.com

વિશ્વમાનવી

કીકી કરું બે નભતારલીની
ને મીટમાં માપું દિગંતરાલને,
માયા વીંધીને જળવાદળીની
અખંડ દેખું પળમાં ત્રિકાલને.

સન્ધ્યા-ઉષાની સજી પાંખજોડલી
યાત્રી બનું ઊર્ધ્વમુખી અનંતનો;
સ્વર્ગંગમાં ઝુકવું ચંદ્રહોડલી,
સંગી બનું વા ધૂમકેતુ-પંથનો.

વ્યક્તિત્વમાં બંધન તોડીફોડી,
વિશ્વાન્તરે પ્રાણપરાગ પાથરું;
પાંખો પ્રકાશે તિમિરે ઝબોળી
સ્થળે સ્થળે અંતરપ્રેમ છાવરું.

વ્યક્તિ મટી બનું વિશ્વમાનવી;
માથે ધરું ધૂળ વસુન્ધરાની

.-ઉમાશંકર જોશી

Courtesy: www.Readgujarati.com

આ નભ ઝૂક્યું તે કાનજી

        ને ચાંદની તે રાધા રે.

આ સરવર જલ તે કાનજી

        ને પોયણી તે રાધા રે.

આ બાગ ખીલ્યો તે કાનજી

        ને લ્હેરી જતી તે રાધા રે.

આ પરવત શિખર કાનજી

        ને કેડી ચડે તે રાધા રે.

આ ચાલ્યાં ચરણ તે કાનજી

        ને પગલી પડે તે રાધા રે.

આ કેશ ગૂંથ્યા તે કાનજી

        ને સેંથી પૂરી તે રાધા રે.

આ દીપ જલે તે કાનજી

        ને આરતી તે રાધા રે.

આ લોચન મારાં કાનજી

        ને નજરું જુએ તે રાધા રે !

-- પ્રિયકાન્ત મણિયાર.

રાખનાં રમકડાં - અવિનાશ વ્યાસ

કવિ શ્રી અવિનાશ વ્યાસ ( જન્મ : તા. 21 જુલાઇ, 1911 )

રાખનાં રમકડાં મારા રામે રમતાં રાખ્યાં રે
મૃત્યુલોકની માટીમાંથી માનવ કહીને ભાખ્યાં રે
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં …

બોલે ડોલે રોજ રમકડાં, નિત નિત ગમતું માંગે
આ મારું આ તારું કહીને એકબીજાને ભાંડે રે,
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં …

એઇ કાચી માટીને કાયામાંથી માયા કેરા રંગ લગાયા
એજી ઢીંગલા ઢીંગલીએ ઘર માંડ્યાં ત્યાં તો વિંઝણલા વિંઝાયા રે
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં …

તંત અનંતનો તંત ન તૂટ્યો ને રમત અધૂરી રહી,
તનડા ને મનડાની વાતો આવી એવી ગઇ,
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં

…http://www.inblogs.net/j-bhakta

જીવન અંજલી થાજો

જીવન અંજલી થાજો !
મારું જીવન અંજલિ થાજો !

ભૂખ્યાં કાજે ભોજન બનજો, તરસ્યાંનું જળ થાજો;
દીનદુ:ખિયાંનાં આંસુ લો’તાં અંતર કદી ન ધરાજો !
મારું જીવન અંજલિ થાજો !

સતની કાંટાળી કેડી પર પુષ્પ બની પથરાજો,
ઝેર જગતનાં જીરવી જીરવી અમૃત ઉરનાં પાજો !
મારું જીવન અંજલિ થાજો !

વણથાક્યા ચરણો મારા નિત તારી સમીપે ધાજો;
હૈયાના પ્રત્યેક સ્પન્દને તારું નામ રટાજો !
મારું જીવન અંજલિ થાજો !

વમળોની વચ્ચે નૈયા મુજ હાલકડોલક થાજો;
શ્રદ્ધા કેરો દીપક મારો નવ કદીયે ઓલવાજો !
મારું જીવન અંજલિ થાજો !

– કરસનદાસ માણેક

Courtesy: www.Readgujarati.com

ના હિન્દુ નીકળ્યા ન મુસલમાન નીકળ્યા;

કબરો ઉઘાડી જોયું તો ઇન્સાન નીકળ્યા.

સહેલાઇથી ન પ્રેમનાં અરમાન નીકળ્યાં,

જો નીકળ્યાં તો સાથે લઇ જાન નીકળ્યા.

તારો ખુદા કે નીવડ્યાં બિન્દુય મોતીદ#34;,

મારાં કરમ કે આંસુદ#34; તોફાન નીકળ્યાં.

એ રંગ જેને જીવ સમા સાચવ્યા હતા,

એ રંગ એક રાતના મ્હેમાન નીકળ્યા.

મનમેળ કાજ આમ તો કીધા હતા કરાર,

કિન્તુ કરાર ક્લેશનાં મેદાન નીકળ્યાં.

કરતા હતા પહાડનો દાવો પલાશ પણ,

આવી જો પાનખર તો ખર્યાં પાન નીકળ્યાં.

હું મારા શ્વાસ જેમને સમજી રહ્યો હતો,

’ઘાયલ’ એ શ્વાસ મોતાનાં ફરમાન નીકળ્યાં.

- અમૃત 'ઘાયલ' .

http://us.f559.mail.yahoo.com/ym/ShowLetter?MsgId=2994_1236333_8675_2889_5615_0_328_20756_1450184063&Idx=0&YY=63746&inc=25&order=down&sort=date&pos=0&view=a&head=b&box=Inbox

આ છે જિંદગી

^{_{જન્મથી મૃત્યુને પામવાનું નામ છે જિંદગી.
બચપનથી ઘડપણને પામવાનું નામ છે જિંદગી
ભણતરથી ઘડતરને પામવાનું નામ છે જિંદગી
ઓ જિંદગીના દાતા તમારે નામ છે આ જિંદગી.}}

^{_{દુ:ખ કે સુખથી સુખ કે દુ:ખને પામવાનું નામ છે જિંદગી
હાર કે જીતથી જીત કે હારને પામવાનું નામ છે જિંદગી
અણગમા કે પ્રેમથી પ્રેમ કે અણગમાને પામવાનું નામ છે જિંદગી
ઓ જિંદગીના દાતા તમારે કાજ છે આ જિંદગી.}}

^{_{ઈતિહાસના ઈશારે વર્તમાનની રચના છે જિંદગી
પણ ભવિષ્યના અરમાનો માટે વર્તમાનને જીવ્યા તે છે જિંદગી
આમ ઈતિહાસથી ભવિષ્ય પામવાનું નામ છે આ વર્તમાન જિંદગી
ઓ જિંદગીના દાતા તમારે શરણે છે આ જિંદગી.}}

- સાત્વિક શાહ

Courtesy: www.Readgujarati.com

જો હોય

આવી જ એક ક્ષણ હોય,
સામે અષાઢઘન હોય;

ફણગો ફૂટે અડકતાં જ,
ભીનોભીનો પવન હોય;

જે તે ચણ્યું ગમે ના,
કાચું પીમળતું વન હોય;

ઊગી જવાય વાડે,
જો આ ક્ષણે વતન હોય;

જામીય જાય મૂળિયાં,
જો થોડું બાળપણ હોય;

સિમેન્ટમાં ઢૂં ઢું છું:
એકાદ મિટ્ટીકણ હોય;

ઠરવા ચહે છે આંખો,
હરિયાળું ક્યાંક તૃણ હોય;

બોલાવે ઘેર સાંજે,
બાના સમું સ્વજન હોય.

– ઉશનસ્

Courtesy: www.Readgujarati.com

અમે એવા છઇએ : અમે એવા છઇએ.

અમે એવા છઇએ : અમે એવા છઇએ.
તમે માછલી માગો ને અમે દરિયો દઇએ.

તમે અમથું જુઓ તો અમે દઇ દઇએ સ્મિત,
તમે સૂર એક માગો તો દઇ દઇએ ગીત,
તમે વાંસળી કહો ત્યાં અમે વૃન્દાવન જઇએ,
અમે તારા બગીચાની માલણ છઇએ.

તમે પગલું માંડો કે અમે થઇ જઇએ પંથ,
અમે ફૂલોની પાંદડીમાં છૂપી વસંત,
તમે પૂછો નહિ અમને અમે કેવા છઇએ,
અમે તારા આકાશમાં પારેવાં છઇએ.

Courtsey: amitpisavadiya

"સ્વતંત્રતા"

1 Comment - Hide Original Post

Heaven of Freedom
Where the mind is without fear
and the head is held high.
Where knowledge is free.
Where the world has not broken up
Into small fragments by narrow domestic walls.
Where words come out from the depth of truth.
Where tireless striving stretches
Its arms towards perfection.
Where the clear stream of reason
Has not lost its way,
Into dreary, desert sand of dead habit.
Where the mind is led forward by Thee
Into ever-widening thought and action.

Into that heaven of freedom, O, father!
Let my country awake.

-Ravindranath Tagore

દે વરદાન એટલું
સ્વતંત્રતા, દે વરદાન એટલું :
ન હીન સંકલ્પ હજો કદી મન.
હૈયું કદીયે ન હજો હતાશ.
વાણી ન નિષ્કારણ હો કઠોર.
રૂંધાય દૃષ્ટિ નહિ મોહધુમ્મસે.
ને આંખમાંના અમી ના સૂકાય.
ન ભોમકા ગાય વસૂકી શી હો.
સ્ત્રીઓ વટાવે નિજ સ્ત્રીત્વ ના કદી.
બને યુવાનો ન અકાલ વૃદ્ધ.
વિલાય ના શૈશવનાં શુચિ સ્મિતો.
ધુરા વહે જે જનતાની અગ્રિણો,
તે પંગતે હો સહુથી ય છેલ્લા.
ને બ્રાહ્મણો- સૌમ્ય વિચારકો તે,
સત્તા તણા રે ન પુરોહિતો બને.
સ્વતંત્રતા, દે વરદાન આટલું.
-ઉમાશંકર જોશી

રવિન્દ્રનાથ અને ઉમાશંકર. એક ભારતના મહાન કવિ અને બીજા ગુજરાતના. આ બેઉ વિભૂતિઓએ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ વખતે કે પછી સ્વતંત્રતા પછીના ભારતનું આવું દર્શન કરેલું. આજે જ્યારે આપણો દેશ હરણફાળે પ્રગતિ કરી રહ્યો છે અને વિશ્વસત્તા બનવા હોડ બકી રહ્યો છે ત્યારે આપણે વિચારવું પડે તેમ છે કે આ સ્વપ્નની દિશામાં આપણે કેટલા આગળ વધ્યા છીએ. સાંપ્રત સમાજ અને રાજકારણ અને બધાજ ક્ષેત્રો આથી સાવ ઊંધી જ દિશામાં જતા હોય તેમ નથી લાગતું?

http://www.blogger.com/comment.g?blogID=27792920&postID=114971921610194481

posted by Suresh Jani at 3:22 PM on Jun 07 2006

નૂરે ગઝલ

આંખડી છેડે સરગમ, હૃદય તાલ દે,
અંતરો ગાય પંચમના સૂરે ગઝલ;
દર્દ અંગડાઇ લે, પ્રેમ ઝૂમી ઊઠે,
રૂપ ઝણકાવે પાયલ ને સ્ફુરે ગઝલ.

દૃશ્ય સર્જાય મોંઘું મિલનનું અને
સાથિયા ચાંદ-સૂરજના પૂરે ગઝલ;
દોર ગોઝારો જામે વિરહનો અને
રાતના ઘોર સન્નાટે ઝૂરે ગઝલ.

ઊર્મિઓને કશું ક્યાંય બંધન નથી,
લાગણી મુક્ત છે સ્થળ અને કાળથી;
બુલબુલોએ રચી ગુલશનોમાં અને
આમ્ર-કુંજોમાં ગાઇ મયૂરે ગઝલ.

બે ધડકતા દિલોની કહાણી બને,
રંગ ભીની કરુણાની લ્હાણી બને,
પ્રેમ ને રૂપની દિવ્ય વાણી બને,
તો જ પહોંચી શકે દૂર દૂરે ગઝલ.

દેહના કોડિયે, પ્રાણની વાટને,
લોહીમાં ભીંજવીને જો બાળી શકો,
તો જ પ્રગટી શકે દર્દની મ્હેફિલે,
દિલને રોશન કરે એવું નૂરે ગઝલ.

જન્મ-મૃત્યુ છે, મત્લા ને મક્તા ઉભય,
શ્વાસના કાફિયા, જિંદગીનો વિષય ;
રંગ લૌકિક છે પણ અલૌકિક લય ,
ગાય છે ‘ શૂન્ય’ ખુદની હજૂરે ગઝલ.

- ‘શૂન્ય’ પાલનપુરી

ઝાકળબિંદુ

જીત પર હસતો રહ્યો ને હાર પર હસતો રહ્યો,
ફૂલની શય્યા ગણી અંગાર પર હસતો રહ્યો;
ઓ મુસીબત ! એટલી ઝિંદા-દિલીને દાદ દે,
તેં ધરી તલવાર તો હું ધાર પર હસતો રહ્યો !

- ‘જિગર’

કોઈનાં ભીનાં પગલાં થાશે એવો એક વર્તારો છે,
સ્મિત અને આંસુ બન્નેમાંથી જોઈએ કોનો વારો છે ?

- સૈફ પાલનપુરી

એક જ દે ચિનગારી

એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ !
એક જ દે ચિનગારી.

ચકમક લોઢું ઘસતાં ઘસતાં ખરચી જિંદગી સારી,
જામગરીમાં તણખો ન પડયો, ન ફળી મહેનત મારી.

ચાંદો સળગ્યો, સૂરજ સળગ્યો,સળગી આભ-અટારી;
ના સળગી એક સગડી મારી,વાત વિપતની ભારી.

ઠંડીમાં મુજ કાયા થથરે,ખૂટી ધીરજ મારી;
વિશ્વાનલ, હું અધિક ન માંગુ,માંગુ એક ચિનગારી.

- હરિહરભાઈ ભટ્ટ

Courtesy: www.Readgujarati.com

મા બાપને ભૂલશો નહિ

ભૂલો ભલે બીજું બધું, મા બાપને ભૂલશો નહિ
અગણિત છે ઉપકાર એના, એ કદી વિસરશો નહિ

પથ્થર પૂજ્યા પૃથ્વી તણા, ત્યારે દીઠું તમ મુખડું
એ પુનિત જનનાં કાળજાં, પથ્થર બની છુંદશો નહિ

કાઢી મુખેથી કોળીયા, મ્હોંમાં દઈ મોટા કર્યા
અમૃત તણાં દેનાર સામે, ઝેર ઉગળશો નહિ

લાખો લડાવ્યાં લાડ તમને, કોડ સૌ પુરા કર્યા
એ કોડના પુરનારના, કોડને ભૂલશો નહિ

લાખો કમાતા હો ભલે, મા બાપ જેથી ના ઠર્યા
એ લાખ નહિં પણ રાખ છે, એ માનવું ભૂલશો નહિ

Courtesy: www.Readgujarati.com

સદવિચારોનો સંચય

vijaykumar.shah@gmail.com — Fri, 26 May 2006 23:25:00 GMT

સદવિચારોનો સંચય

§ આપણી ઈન્દ્રિયો જ આપણી શત્રુ છે પરંતુ જો તેમને જીતી લેવાય તો તે મિત્ર બની જાય છે. - ભગવાન શંકરાચાર્ય

§ ઈશ્વર એટલે એવું વર્તુળ જેનું કેન્દ્ર સર્વત્ર હોય છે પણ જેનો પરિઘ ક્યાંય હોતો નથી. – સેંટ ઑગસ્ટાઈન

§ વિરાટ આકાશમાં સહેજ આંખ ઊંચી કરીને દર્શન કરનાર વ્યક્તિ જો તેનું દર્શન સાક્ષાત્કાર સાથેનું હોય તો, ક્યારેય અભિમાની બની શકતો નથી. – કાકા કાલેલકર

§ માનવીની શાંતિની કસોટી સમાજમાં જ થઈ શકે. હિમાલયના શિખર પર નહિ. – ગાંધીજી

§ મહાન મનુષ્યને બે હૃદય હોય છે : એકમાંથી રક્તધારા વહે છે અને બીજામાંથી સ્નેહધારા ! – ખલિલ જિબ્રાન

§ નફરતને નફરતથી નથી મીટાવી શકાતી. એને ફકત પ્રેમથી ખતમ કરી શકાય છે. આજ શાશ્વત નિયમ છે. – ગૌતમ બુદ્ધ

§ આપણું ધાર્યું થાય તો હરિ કૃપા અને જો આપણું ધાર્યું હોય એમ ન થાય તો હરિ ઈચ્છા. – પૂ. મોરારિબાપુ

§ પતિને ખુશ રાખવા પત્નીએ પતિને બરાબર સમજવો અને થોડો પ્રેમ કરવો. પત્નીને પતિએ ખુશ રાખવા બહુ બધો પ્રેમ કરવો પરંતુ એને સમજવાની બિલકુલ કોશિશ ન કરવી - ગુલનાર બમ્મનજી

§ ‘મારા બાપા ખરું કહેતા હતા’ એવું માણસને જ્ઞાન થાય છે ત્યાં સુધીમાં તો એનો દીકરો એવું વિચારતો થઈ ગયો હોય છે કે ‘મારા બાપા ખોટા છે.’ – ચાર્લ્સ વર્ડઝવર્થ

§ જે બોલે છે એ જાણતો નથી અને જે જાણે છે એ બોલતો નથી. – રામદાસજી

§ સાચો અને જ્ઞાની માણસ દુ:ખ આવે ત્યારે એ કોઈનો વાંક નથી કાઢતો, બલકે, એ દુ:ખ આવવા પાછળ પોતાની કઈ ભૂલ છે એ શોધે છે. – સ્વામી વિવેકાનંદ

§ સેવા કરવા માટે પૈસાની જરૂર નથી. જરૂર તો છે આપણું સંકુચિત જીવન છોડવાની અને ગરીબો સાથે એકરૂપ થવાની – વિનોબા ભાવે

§ એક મહાપુરુષે પોતાના ઓરડામાં પાટિયું માર્યું હતું અને તેમાં લખ્યું હતું કે નિયમમાત્ર બહુ જ સાદા અને સમજી શકાય એવી ભાષામાં લખાયેલા હોય છે પણ એમનું રોજ પાલન કરવું એ જ અઘરામાં અઘરું કામ છે.

§ જીવનમાં ખરો રસ તો ત્યારે જ પેદા થાય છે કે જેને આપણા કરીને માન્યા હોય એવા માટે આપણે જીવતાં શીખીએ.

§ મધ્યાહ્નનાં સૂર્ય કરતા ઉદય પામતો સૂર્ય વધુ મોટો દેખાય છે છતાં એનો પ્રકાશ મધુર છે. આપણો પડછાયો તે ખૂબ જ મોટો કરી બતાવે છે અને એ રીતે આપણને સમજાવે છે કે આપણામાં મહાન બનવાની શક્યતાઓ છુપાયેલી છે.

§ ઉકરડા ઉપર થોડો કચરો કે ગંદકી વધારે પડે તો એના ઉપર કંઈ અસર થતી નથી. એને એ ખ્યાલ નથી આવતો કે પોતે વધુ બગડી ગયો છે, પણ ઉકરડા ઉપર જો એકાદ વરસાદ પડે તો વરસાદના સ્વચ્છ પાણીથી તે એટલો બધો અકળાઈ જાય છે કે એમાંથી વધુ દુર્ગંધ નીકળવા માંડે છે. સ્વચ્છ અને પવિત્ર વસ્તુને તે જીરવી શક્તો નથી અને સ્વચ્છ પાણીમાં જરા જેટલો કચરો પડે છે કે પાણી ધ્રુજી ઊઠે છે, અકળાઈ જાય છે અને એનાથી દુર્ગંધ સહન નથી થતી.
જેઓ ઉકરડા જેવા છે તેઓ જો કંઈ ખરાબ કામ કરે તો એમનું અંત:કરણ બળતું નથી. એમાં જ એમને આનંદ આવે છે, પણ જેઓ સુવાસ ના સાથીદાર છે, જેમની વિચારમાળા હંમેશા શુધ્ધ અને પવિત્ર સુત્રથી ગૂંથાતી રહે છે, એવા માણસો જો જરા જેટલું ખરાબ કામ કરી બેસે તો પાછળથી એમનું હ્રદય બળવા માંડે છે અને તેઓ મનની શાંતિ ગુમાવી બેસે છે. સૂરીલી જિંદગીમાં જીવનાર ઉસ્તારના જીવનમાં એકાદ તાન બેસૂરી નીકળી જાય તો એનું હ્રદય સળગી જાય છે. માણસ ઈશ્વરની ‘ઍસેટ્સ’ છે. યાદ રહે, માણસને કદાચ ઈશ્વર વિના પરવડી શકે, પરંતુ ઈશ્વરને માણસ વિના કદી ચાલવાનું નથી. અબજોપતી શેઠિયો તેના નોકર-ચાકર વિના લાચાર બની જાય છે !

§ કુદરતે માણસના પેટમાં ભુખનો ટાઈમબૉમ્બ ગોઠવ્યો છે. તે માણસને સતત પ્રવૃતિશીલ રાખે છે. દુનિયાની પ્રગતીનાં મૂળ દાળ-રોટીમાં પડ્યા છે.

§ દરેક પુસ્તકને બે કિંમત હોય છે. એક તેના પુઠાં પર છપાયેલી હોય છે અને બીજી, વાંચતી વેળાએ વાચકોના દિલમાં અંકાતી હોય છે. ઘણીવાર પુસ્તકોનું પુંઠું પાકું હોય છે પણ અંદરનું લખાણ કાચું હોય તેવા પુસ્તકો ઉધઈ સીવાય કોઈનો ઉધ્ધાર કરી શકતાં નથી.

§ માનવીનાં સત્કાર્યો તેને મૃત્યુ પછીય જીવાડે છે. દુષ્કર્મો જીવતે જીવત મારી નાખે છે. દેશનાં અનેક શહેરોમાં ‘મહાત્મા ગાંધી’ માર્ગ છે. ‘દાઉદ ઈબ્રાહિમ’ માર્ગ જોવા નહીં મળે ! કોઈ યુનિવર્સીટીનું નામ ‘ગોડસે યુનિવર્સીટી’ હોય એવું સાંભળ્યું છે ?

§ ક્ષમા એ વીરનું આભૂષણ છે, માત્ર શકિતશાળી વ્યકિત જ ક્ષમા આપી શકે છે.

§ ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં હૈયુ મજબૂત હશે તો તમામ વિકલ્પોનો માનવી સામનો કરી શકશે

§ કેટલા આશ્ચર્યની વાત છે કે લોકો જિંદગી વધારવા માંગે છે, પણ સુધારવા નથી માગતા.

§ વિશ્વાસ જીવન છે, સંશય મૃત્યુ છે.

§ પસ્તાવું ન હોય તો કોઈ પણ કામ કરતાં પહેલાં એ અંગે દશવાર વિચારો.
લોકો કહે છે : અમુક વ્યકિતમાં વિશ્વાસ રાખો. પણ હું કહું છું: પહેલાં તમારી જાતમાં વિશ્વાસ રાખો. એ જ સાચો રસ્તો છે. તમારામાં શ્રધ્ધા રાખો. સઘળી શકિત તમારામાં જ રહેલી છે. તેના પ્રત્યે સભાન બનો, તેને બહાર લાવો. કહો કે ‘હું બધું કરી શકીશ.’ જો તમે દઢતાથી સર્પના ઝેરના અસ્તિત્વનો અસ્વીકાર કરો તો તે ઝેર પણ બિનઅસરકારક બની જાય. - સ્વામી વિવેકાનંદ

§ એ જ માણસ દરિદ્ર છે, જેની તૃષ્ણાઓ ઘણી મોટી છે. મન જો સંતુષ્ટ હોય તો કોણ ધનવાન અને કોણ દરિદ્ર ? - ભર્તૃહરિ

§ તમારું નિત્ય જીવન એ જ તમારું મંદિર અને તમારો ઘર્મ છે. તમે જો ઈશ્વરને ઓળખવા ઈચ્છતા હો તો તે માટે કૂટ પ્રશ્નો ઉકેલવાની ખટપટમાં પડશો નહીં, પણ તમારી ચોતરફ જુઓ. ઈશ્વર તમને તમારાં બાળકો સાથે રમતો જણાશે. આકાશમાં જુઓ, તમને એ વાદળાંમાં વિહરતો, વીજળીમાં હાથ પસારતો અને વરસાદની સાથે ઊતરતો જણાશે. તમે એને ફુલોમાં હસતો અને પછી વૃક્ષો પર ચડતો અને બધા પર હાથ ફેરવતો જોશો . -ખલિલ જિબ્રાન

§ વિજ્ઞાનયુગનો આ અભિશાપ છે કે એણે દુ:ખોને ભૂલવા માટે એટલાં બધાં સ્થાનો ને સાધનો ઊભાં કરી દીધાં છે કે સમજણ દ્વારા દુ:ખોને પ્રસન્નતાપૂર્વક વેઠી લેવાની કળા એણે માણસ પાસેથી આંચકી લીધી છે. -રત્નસુંદર વિજય

§ રોજ સવારે સ્મિતથી ઊજળા ચહેરા સાથે હું ઊઠું; મારે માટે નવી તક લઈ આવતા દિવસને હું સન્માનથી સત્કારું; મારા કાર્યને ખુલ્લું મન રાખી સ્વીકારું; મારાં નાનાં નાનાં કરતી વેળા પણ જે અંતિમ ધ્યેયને માટે હું કાર્ય કરું છું તેને સદાય નજરમાં રાખું; સહુ કોઈને હોઠ પર હાસ્ય અને હ્રદયમાં પ્રેમ રાખી મળું; દરેક વખતે નમ્ર, માયાળુ અને વિવેકી રહું; અને પરિશ્રમને અંતે જે નિદ્રાને નિમંત્રે છે અને સારું કામ કર્યાનો આનંદ લાવે છે તે થાકના ભારે રાતના ખોળામાં પોઢી જાઉં……આવી સમજદારીથી હું મારું જીવન પસાર કરવા માગું છું. - ટૉમસ ડેકર

§ સઘળાં પાપોનું મૂળ એક જ છે: લોભ. એ બધાં પુણ્યોને નષ્ટ કરી દે છે. સૌથી મોટું કર્તવ્ય છે આત્મ-સંયમ. લોભ માણસને પાપ ભણી લઈ જાય છે, આત્મ-સંયમ માણસને મહાન ગૌરવ ભણી લઈ જાય છે .-મહાભારત

§ ન બોલે તેને બોલાવજો, ન આવે તેને ઘરે જજો, રિસાય તેને રીઝવજો; અને આ બધું તેના ભલાને સારું નહીં, પણ તમારા ભલાને સારું કરજો. જગત લેણદાર છે, આપણે તેના કરજદાર છીએ -ગાંધીજી

§ તમારું કર્તવ્ય ‘હોવાનું’ છે, ‘આ’ કે ‘તે’ થવાનું નહિ. ‘હું છું તે હું છું’ – એમાં સમગ્ર સત્ય આવી જાય છે. ‘શાંત રહો’ – એ પધ્ધ્તિનો સાર છે. - રમણ મહર્ષિ

§ જેમ આપણે આંતરિક રીત વધુ કંગાળ હોઈએ, તેમ આપણે વધુ ને વધુ લોકોને, પ્રતિષ્ઠાને, મિલક્તને, પ્રણાલિકાઓને વળગી રહીને બાહ્ય રીતે વધુ સંપન્ન થવા પ્રયત્ન કરીએ છીએ. - જે. કૃષ્ણમૂર્તિ

§ આ પૃથ્વીને પહાડોનો ભાર નથી લાગતો, સમુદ્રનો ભાર નથી લાગતો, મહાકાય તોતિંગ વૃક્ષોનો ભાર નથી લાગતો, એને જે ભાર લાગે છે તે તો છે માનવીના મનનો, જે બીજાનાં દુ:ખો જોઈને દ્રવતું નથી. -નૈષધ ચરિત્ર

§ હે ઈશ્વર, તું હરપળે અમને અદ્ભુત વસ્તુઓ તારી પ્રસાદીરૂપે આપી રહ્યો છે, એનો અમે દુર્વ્યય ન કરીએ. અમારામાંની પ્રત્યેક વસ્તુ તારા કાર્યમાં સહકાર આપો. --માતાજી

§ જીવનનો આ બોધપાઠ છે કે આ દુનિયામાં હંમેશા દરેકે દરેક વસ્તુ માણસને નિરાશ કરે છે; માત્ર ભગવાન તેને કદી નિરાશ કરતો નથી.- જો તે સંપૂર્ણપણે ભગવાન તરફ વળે, તો. -શ્રી અરવિંદ

§ આપણે ‘ગઈકાલ’નું દેવું ભરવા ઘણી વખત આપણે આપણી ‘આવતી કાલ’ પાસેથી ઉછીનું લઈએ છીએ. -ખલિલ જિબ્રાન

§ જેણે પોતાના મનને વશમાં કરી લીધું, દુનિયાની કોઈ શક્તિ એની જીતને હારમાં નથી બદલી શકતી. -ભગવાન બુધ્ધ

§ પૂર્ણ માનવી એ છે કે જે પૂર્ણ થયા પછી અને મોટો થયા પછી પણ નમ્ર રહે છે અને હરહંમેશ દરેકની સેવામાં રચ્યોપચ્યો રહે છે. -રોબર્ટ કટલર

§ એટલું યાદ રાખો કે આપણી ચિંતાઓ હંમેશા આપણી કમજોરીઓને કારણે જ હોય છે .-રુમાગો

§ જે લોકો નિ:સહાય લાચાર માનવી પર દયા નથી કરતા એવા લોકોએ શક્તિશાળીઓના અત્યાચાર સહન કરવાનો વારો આવે છે .-શેખસાદી

§ પોતાને મનગમતું કામ તો દરેક માનવી કરે પરંતુ ગમતું ન હોય તેને પણ મનગમતું બનાવવું જોઈએ. -કામળિયા કાળાભાઈ ‘ઝલક’

§ જીવનમાં શું નથી મળ્યું એનો હૈયા-બળાપો કર્યા કરતાં જે મળ્યું છે તે બદલ ઈશ્વરનો આભાર માની, મળેલાની મોજ માણો. -અજ્ઞાત

§ વિરાટ આકાશમાં સહેજ આંખ ઊંચી કરીને દર્શન કરનાર વ્યક્તિ જો તેનું દર્શન સાક્ષાત્કાર સાથેનું હોય તો, ક્યારેક અભિમાની બની શકતો નથી .-કાલેલકર

§ ધર્મ એટલે વ્યક્તિનો આંતરિક વિકાસ, અમુક સારી ગણાતી દિશામાં તેની જાગૃતિની વૃધ્ધિ. -જવાહરલાલ નહેરૂ

§ કેટલાક લોકોનો અભિગમ એવો હોય છે કે તેને પીંછાની દયા આવે છે પણ પંખી મરે છે તે દેખાતું નથી. -બર્ક

§ જીવનતો સૌ પોતપોતાની આશાએ જ જીવે છે પણ બીજાની આશાઓ સાકાર કરવા જ નિ:સ્વાર્થ થઈને જીવે છે તેને ઈતિહાસ આદર આપે છે અને જગત વંદન કરે છે. -ખલિલ જિબ્રાન

§ જયારે પણ ક્રોધ ચડે ત્યારે એક મિનિટ માટે જો પુનર્વિચાર કરવામાં આવે તો જગતના અડધા સંઘર્ષો અટકી શકે છે. -સ્વેટ માર્ડન

§ બધી કળાઓમાં જીવન જીવવાની કળા શ્રેષ્ઠ છે સારી રીતે જીવી જાણે તે જ સાચો કલાકાર છે -થોરો

§ આકાશમાં ગતિ કરી રહેલાં પક્ષીઓ તમે જુઓ ને જીવનને પણ તેમ જ પ્રશાંત ગતિએ જીવતાં શીખો તો જગત થોડું વધુ સુંદર અને વધુ રસીક લાગશે -લાઓત્સે

રીડગુજરાતી .કોમ ઉપરથી સાભાર

વાઈડ બૉલ્

vijaykumar.shah@gmail.com — Fri, 12 May 2006 14:16:00 GMT

Kiritkumar G Bhakta's first Short story collectionMore...

Vijay Shah na kavyo

vijaykumar.shah@gmail.com — Tue, 09 May 2006 14:42:00 GMT

ફક્ત ફેર એટલો છે કે હવે પ્રભુ મારા ચાળા જોઇને સમજુ બાપની જેમ દુઃખી નથી થતો.
એ સમજી ગયો છે કે હવે આ છોકરો શયતાનની સંગતમાં છે અને હારીને જ વળશે.

ગમતાનો ગુલાલ

પ્રાર્થના

મારી ટુંકી વાર્તાઓ

Dairy gamta geetoni

મનનીય ગુજરાતી ગીતો

પ્રેરક વાર્તાઓ

ગુણવંતી ગુજરાત ઉપરના ગુજરાત ગીતો

હું ગુર્જર ભારતવાસી

સદાકાળ ગુજરાત

લાલ કસુંબલ આંખડી, તારી પાઘડીએ પાણી,તને પરથમ અર્પણ કરું, મારા શાયર મેઘાણી.

ચિંતન કાવ્યો

રાખનાં રમકડાં - અવિનાશ વ્યાસ

આવી જ એક ક્ષણ હોય,સામે અષાઢઘન હોય;

1 Comment -  Hide Original Post

નૂરે ગઝલ

એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ ! એક જ દે ચિનગારી.

સદવિચારોનો સંચય

§ સેવા કરવા માટે પૈસાની જરૂર નથી. જરૂર તો છે આપણું સંકુચિત જીવન છોડવાની અને ગરીબો સાથે એકરૂપ થવાની – વિનોબા ભાવે

વાઈડ બૉલ્

Vijay Shah na kavyo

લાલ કસુંબલ આંખડી, તારી પાઘડીએ પાણી,
તને પરથમ અર્પણ કરું, મારા શાયર મેઘાણી.

આવી જ એક ક્ષણ હોય,
સામે અષાઢઘન હોય;

1 Comment - Hide Original Post

એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ !
એક જ દે ચિનગારી.